Η Μοναξιά της Ελένης – «Τα Παιδιά Δεν Είναι Η Θεραπεία Για Τη Μοναξιά»
«Δεν είναι αλήθεια, Μαρία. Δεν είναι τα παιδιά η λύση στη μοναξιά», μου είπε με μια φωνή που έτρεμε, αλλά τα μάτια της έλαμπαν από μια παράξενη δύναμη. Καθόμασταν δίπλα-δίπλα στο παγκάκι του ΚΑΠΗ, ενώ έξω ο ήλιος έδυε πίσω από τις πολυκατοικίες της Καλλιθέας. Ήταν η πρώτη φορά που την έβλεπα να μιλάει τόσο ανοιχτά. Μέχρι τότε, η Ελένη ήταν για μένα απλώς μια ήσυχη φιγούρα, πάντα με το πλεκτό στα χέρια και ένα χαμόγελο που έκρυβε κάτι βαρύ.
«Όλοι νομίζουν πως αν έχεις παιδιά, δεν θα νιώσεις ποτέ μόνος. Μα εγώ… εγώ είχα τρία. Και τώρα, στα ογδόντα μου, νιώθω πιο μόνη από ποτέ.»
Έσκυψε το κεφάλι της και για λίγο νόμιζα πως θα κλάψει. Της έπιασα το χέρι. «Τι συνέβη;» τη ρώτησα διστακτικά.
«Η ζωή…» ξεκίνησε και γέλασε πικρά. «Η ζωή στην Ελλάδα δεν είναι εύκολη. Ο άντρας μου, ο Γιώργος, ήταν αυστηρός άνθρωπος. Δούλευε στο λιμάνι, σκληρός και απόμακρος. Τα παιδιά μας μεγάλωσαν με φωνές και καβγάδες. Πάντα προσπαθούσα να κρατήσω το σπίτι ενωμένο, αλλά…»
Σταμάτησε. Ένιωθα την αγωνία της να διαπερνά τον αέρα ανάμεσά μας.
«Η μεγάλη μου κόρη, η Σοφία, έφυγε για τη Γερμανία στα είκοσι δύο της. Δεν άντεχε άλλο τη φτώχεια και τις φωνές του πατέρα της. Μου έστελνε γράμματα στην αρχή, μετά τηλεφωνήματα… Τώρα πια, ούτε αυτά. Έχει τη δική της οικογένεια εκεί. Μια φορά το χρόνο, αν θυμηθεί να πάρει.»
Ένα δάκρυ κύλησε στο μάγουλό της. «Ο μικρός μου, ο Νίκος… μπλέχτηκε με παρέες που δεν έπρεπε. Ναρκωτικά, φυλακή… Τον είδα τελευταία φορά πριν πέντε χρόνια, όταν βγήκε για λίγο με άδεια. Δεν ξέρω αν ζει καν.»
Η φωνή της έσπασε. Ένιωσα ένα σφίξιμο στο στήθος.
«Και η μεσαία μου, η Άννα… Παντρεύτηκε έναν άντρα που δεν ενέκρινε ο πατέρας της. Τσακωθήκαμε άσχημα. Δεν μου μιλάει εδώ και δέκα χρόνια.»
Σιώπησε για λίγο. Το μόνο που ακουγόταν ήταν οι φωνές των παιδιών που έπαιζαν στην πλατεία απέναντι.
«Ξέρεις τι είναι να κάθεσαι σε ένα άδειο σπίτι; Να ακούς μόνο το ρολόι να χτυπάει; Να περιμένεις ένα τηλέφωνο που δεν έρχεται ποτέ;»
Δεν ήξερα τι να απαντήσω. Η δική μου μητέρα πάντα έλεγε πως τα παιδιά είναι ευλογία, πως γεμίζουν το σπίτι χαρά και φως.
Η Ελένη όμως συνέχισε: «Όταν ήμουν νέα, όλοι με ρωτούσαν πότε θα κάνω παιδιά. Όταν τα έκανα, με ρωτούσαν πότε θα παντρέψω τα παιδιά μου. Μετά, πότε θα γίνω γιαγιά. Πάντα κάτι έλειπε… Πάντα κάτι περίμεναν από μένα.»
Ένιωσα ένα κύμα θυμού για λογαριασμό της. Πόσες γυναίκες στην Ελλάδα δεν ζουν έτσι; Πόσες θυσιάζουν τα όνειρά τους για την οικογένεια και στο τέλος μένουν μόνες;
«Και τώρα;» τη ρώτησα σχεδόν ψιθυριστά.
«Τώρα…» είπε και σήκωσε το κεφάλι της με αξιοπρέπεια. «Τώρα μαθαίνω να ζω με τον εαυτό μου. Να μην περιμένω τίποτα από κανέναν. Να βρίσκω χαρά στα μικρά πράγματα: στο πλεκτό μου, στον καφέ με τις φίλες εδώ στο ΚΑΠΗ, σε μια βόλτα στη λαϊκή.»
Έμεινα να την κοιτάζω αποσβολωμένη. Ήθελα να τη ρωτήσω αν μετάνιωσε που έκανε παιδιά.
Σαν να διάβασε τη σκέψη μου, χαμογέλασε θλιμμένα: «Δεν μετάνιωσα που έγινα μάνα. Αλλά μετάνιωσα που πίστεψα πως τα παιδιά θα γεμίσουν το κενό μέσα μου. Το κενό αυτό είναι δικό μου και μόνο εγώ μπορώ να το γεμίσω.»
Σηκώθηκε αργά και μάζεψε το πλεκτό της.
«Μαρία,» μου είπε πριν φύγει, «μην αφήσεις κανέναν να σου πει πως η ευτυχία σου εξαρτάται από άλλους – ούτε από τα παιδιά σου, ούτε από τον άντρα σου, ούτε από κανέναν.»
Την είδα να απομακρύνεται αργά προς το σπίτι της, μια μικρή φιγούρα μέσα στο σούρουπο.
Εκείνο το βράδυ δεν κοιμήθηκα καλά. Σκεφτόμουν τα λόγια της Ελένης και όλα όσα θεωρούσαμε δεδομένα στην οικογένειά μας: τις προσδοκίες, τις θυσίες, τις σιωπές που γίνονται βουνό ανάμεσα στους ανθρώπους.
Την επόμενη φορά που τη συνάντησα στο ΚΑΠΗ, την πλησίασα πρώτη.
«Ελένη,» της είπα, «θέλω να σε ευχαριστήσω για όσα μου είπες.»
Με κοίταξε με καλοσύνη.
«Όλοι έχουμε τη μοναξιά μας,» είπε ήρεμα. «Το θέμα είναι τι κάνουμε με αυτή.»
Από τότε προσπαθώ κι εγώ να βρίσκω χαρά στα μικρά πράγματα – σε μια βόλτα στη θάλασσα, σε έναν καφέ με φίλους, σε μια καλή κουβέντα.
Και αναρωτιέμαι: Μήπως τελικά η ευτυχία δεν βρίσκεται στους άλλους αλλά μέσα μας; Μήπως πρέπει να μάθουμε να αγαπάμε πρώτα τον εαυτό μας πριν ζητήσουμε αγάπη από τους άλλους;