Από τότε βλέπω τον εγγονό μου μόνο σε φωτογραφίες – γιατί δεν μου επιτρέπεται να τον κρατήσω;
«Γιατί δεν με θέλεις εδώ, Μαρία; Τι σου έκανα;»
Η φωνή μου έσπασε μέσα στην κουζίνα, ανάμεσα σε μυρωδιές από φρεσκοψημένο ψωμί και το βουητό της τηλεόρασης που έπαιζε στο βάθος. Η Μαρία, η νύφη μου, στεκόταν απέναντί μου με τα χέρια σταυρωμένα στο στήθος της, το βλέμμα της σκληρό σαν πέτρα. Ο γιος μου, ο Νίκος, καθόταν αμήχανος στη γωνία, κοιτώντας το πάτωμα.
«Δεν είναι η κατάλληλη στιγμή, κυρία Ελένη. Ο μικρός χρειάζεται ηρεμία. Κι εγώ το ίδιο», είπε ψυχρά.
Ένιωσα το αίμα να παγώνει στις φλέβες μου. Ο εγγονός μου, ο μικρός Ανδρέας, είχε γεννηθεί πριν τρεις εβδομάδες. Από τότε τον είχα δει μόνο σε φωτογραφίες που μου έστελνε ο Νίκος στο κινητό. Κάθε φορά που άνοιγα τη φωτογραφία, το στομάχι μου σφιγγόταν από λαχτάρα και πόνο. Ήθελα να τον κρατήσω στην αγκαλιά μου, να του τραγουδήσω τα νανουρίσματα που έλεγα κάποτε στον Νίκο. Αλλά η Μαρία είχε βάλει όρια.
«Μαρία, είμαι η γιαγιά του. Δεν θέλω να σας ενοχλώ, μόνο να τον δω λίγο…»
«Δεν καταλαβαίνετε; Δεν θέλω κόσμο στο σπίτι. Θέλω να ηρεμήσω. Δεν αντέχω άλλες συμβουλές και παρατηρήσεις!»
Ένιωσα τα μάγουλά μου να καίνε. Ήξερα πως είχα πει κάποια πράγματα που ίσως δεν έπρεπε – μια κουβέντα για το πώς κρατάει το μωρό, μια παρατήρηση για το φαγητό της Μαρίας. Αλλά δεν ήθελα να την πληγώσω. Ήθελα μόνο να βοηθήσω.
Ο Νίκος σηκώθηκε και με πλησίασε. «Μαμά, καλύτερα να φύγεις τώρα. Θα σε πάρω εγώ αύριο.»
Έφυγα με σκυμμένο το κεφάλι, τα βήματά μου βαριά σαν μολύβι. Στο δρόμο για το σπίτι σκεφτόμουν τα λόγια της Μαρίας ξανά και ξανά. Μήπως ήμουν υπερβολική; Μήπως έπνιξα το παιδί μου και τη γυναίκα του με την αγάπη μου;
Οι μέρες περνούσαν αργά. Η μοναξιά στο διαμέρισμά μου στην Καλλιθέα γινόταν όλο και πιο ασήκωτη. Οι φίλες μου στη λαϊκή μιλούσαν για τα εγγόνια τους, για τις πρώτες λέξεις και τα πρώτα βήματα. Εγώ έδειχνα τις φωτογραφίες του Ανδρέα στο κινητό, χαμογελώντας ψεύτικα.
Ένα βράδυ, δεν άντεξα άλλο. Πήρα τηλέφωνο τον Νίκο.
«Γιε μου… Πότε θα δω τον μικρό;»
Άκουσα την ανάσα του βαριά στην άλλη άκρη της γραμμής.
«Μαμά, η Μαρία είναι ακόμα πολύ κουρασμένη. Έχει και τη μάνα της εδώ…»
Ένιωσα ένα μαχαίρι στην καρδιά. Η πεθερά της Μαρίας ήταν εκεί – αλλά εγώ όχι.
«Δηλαδή εκείνη μπορεί να είναι μαζί σας κι εγώ όχι;»
«Μην το παίρνεις προσωπικά…»
Αλλά πώς να μην το πάρω; Ήμουν η μάνα του Νίκου, η γιαγιά του Ανδρέα. Γιατί ήμουν ξένη στο ίδιο μου το αίμα;
Τις επόμενες μέρες προσπάθησα να μιλήσω με τη Μαρία. Της έστειλα μήνυμα: «Συγγνώμη αν σε στενοχώρησα. Θέλω μόνο να βοηθήσω.» Δεν απάντησε ποτέ.
Στο σούπερ μάρκετ με σταμάτησε η κυρία Σοφία από τον τρίτο όροφο.
«Ελένη, πώς πάει ο εγγονός;»
Χαμογέλασα αμήχανα. «Καλά… μεγαλώνει.»
«Και πότε θα τον δούμε κι εμείς;»
Δεν ήξερα τι να πω. Ένιωθα ντροπή – λες κι έφταιγα εγώ που δεν με ήθελαν κοντά τους.
Ένα απόγευμα χτύπησε το τηλέφωνο. Ήταν η αδερφή μου, η Κατερίνα.
«Ελένη, πρέπει να μιλήσεις στον Νίκο πιο αυστηρά! Να του πεις πως έχεις δικαιώματα!»
«Δεν θέλω να κάνω φασαρία…»
«Κι έτσι θα σε ξεχάσουν τελείως! Μην αφήνεις τη νύφη σου να κάνει ό,τι θέλει!»
Τα λόγια της με τάραξαν. Ήξερα πως αν πίεζα πολύ, ίσως ο Νίκος απομακρυνόταν ακόμα περισσότερο. Αλλά αν δεν έκανα τίποτα, θα έχανα κάθε επαφή με τον εγγονό μου.
Το ίδιο βράδυ κάθισα στο μπαλκόνι με ένα ποτήρι κρασί και κοίταξα τα φώτα της Αθήνας να τρεμοπαίζουν στον ορίζοντα. Θυμήθηκα τη μάνα μου – πώς τσακωνόταν με τη νύφη της για τα πάντα, πώς τελικά αποξενώθηκαν για χρόνια. Δεν ήθελα να γίνω σαν εκείνη.
Την επόμενη μέρα πήγα στην εκκλησία της γειτονιάς και άναψα ένα κερί για τον Ανδρέα. Προσευχήθηκα να βρει η οικογένειά μας ξανά την αγάπη και την ενότητα.
Πέρασαν εβδομάδες χωρίς νέα. Ο Νίκος έστελνε αραιά φωτογραφίες – ο μικρός χαμογελούσε, μεγάλωνε χωρίς εμένα. Τα βράδια έκλαιγα σιωπηλά στο μαξιλάρι μου.
Μια Κυριακή πρωί χτύπησε το κουδούνι της πόρτας. Άνοιξα και είδα τον Νίκο μόνο του.
«Μπορώ να μπω;»
Κούνησα το κεφάλι καταφατικά.
Κάθισε απέναντί μου στο τραπέζι της κουζίνας.
«Μαμά… Η Μαρία περνάει δύσκολα. Έχει κατάθλιψη μετά τη γέννα. Δεν θέλει κανέναν κοντά της εκτός από τη μάνα της.»
Ένιωσα ένα κύμα ενοχής να με πλημμυρίζει.
«Δεν ήξερα… Γιατί δεν μου το είπες;»
«Δεν ήθελα να σε πληγώσω.»
Σηκώθηκα και τον αγκάλιασα σφιχτά.
«Θέλω μόνο να είστε καλά… Να ξέρεις πως είμαι εδώ αν χρειαστείτε κάτι.»
Ο Νίκος έφυγε λίγο μετά, αφήνοντάς με με μια πικρή γεύση στο στόμα. Ήξερα πως έπρεπε να κάνω υπομονή – αλλά πόσο ακόμα;
Τους επόμενους μήνες προσπάθησα να κρατήσω επαφή χωρίς να πιέζω. Έστελνα δώρα στον μικρό, ευχές στη Μαρία – χωρίς απάντηση. Κάποιες φορές ο Νίκος ερχόταν μόνος του για λίγο καφέ.
Τα Χριστούγεννα πέρασαν μόνη μπροστά στην τηλεόραση, με μια φωτογραφία του Ανδρέα στο τραπέζι δίπλα στη βασιλόπιτα.
Μια μέρα συνάντησα τυχαία τη Μαρία στη λαϊκή αγορά. Είχε τον μικρό στο καρότσι.
«Καλημέρα, Μαρία…» είπα διστακτικά.
Με κοίταξε ψυχρά.
«Καλημέρα.»
Κοίταξα τον Ανδρέα – ήταν τόσο όμορφος! Τα μάτια του ίδια με του Νίκου όταν ήταν μωρό.
«Να σας βοηθήσω με τα ψώνια;» ρώτησα ήρεμα.
Η Μαρία δίστασε για μια στιγμή κι ύστερα κούνησε αρνητικά το κεφάλι.
«Ευχαριστώ, αλλά τα καταφέρνω.»
Έφυγε βιαστικά κι εγώ έμεινα εκεί, ανάμεσα σε πάγκους με πορτοκάλια και ντομάτες, με την καρδιά μου βαριά σαν πέτρα.
Τώρα έχουν περάσει σχεδόν δύο χρόνια από τότε που γεννήθηκε ο Ανδρέας. Ακόμα τον βλέπω μόνο σε φωτογραφίες – κι αυτό σπάνια πια. Οι φίλες μου λένε πως πρέπει να παλέψω για τα δικαιώματά μου ως γιαγιά, άλλες πως πρέπει να κάνω υπομονή και να μην ανακατεύομαι.
Κάθε βράδυ κοιτάζω τις φωτογραφίες του και αναρωτιέμαι: Τι έκανα λάθος; Θα μπορέσω ποτέ να κρατήσω τον εγγονό μου στην αγκαλιά μου; Ή μήπως κάποιες πληγές στην οικογένεια δεν κλείνουν ποτέ;