Ο γιος μου με πλήγωσε: «Μαμά, πόσα θες να σου δώσω για να καθαρίσεις το σπίτι;»
«Μαμά, άκου λίγο, θέλω να σε ρωτήσω κάτι. Και μη νευριάσεις, εντάξει;»
Ήμουν κουρασμένη εκείνο το βράδυ, το τηλέφωνο χτυπούσε αργά, ενώ ξέπλενα τα πιάτα στο παλιό νεροχύτη της μικρής κουζίνας μας στο Παγκράτι. Ο Μανώλης μιλούσε συγκρατημένα, λες και κάτι τον βάραινε. «Τι είναι αγόρι μου;» του απάντησα, σκουπίζοντας τα χέρια μου στην ποδιά.
«Ρε μαμά, το σπίτι μου… έχει γίνει χάλια. Δεν προλαβαίνω να καθαρίσω τίποτα. Η δουλειά, οι φίλοι, όλα μου έχουν πέσει μαζεμένα. Έλεγα… μήπως, ξέρεις, σε βόλευε να περνάς να το καθαρίζεις;»
Χαμογέλασα, μες στην κούρασή μου. «Έλα βρε παιδάκι μου, τι να κάνω κι εγώ; Αν χρειάζεσαι βοήθεια, φυσικά και θα περάσω. Τι λέμε τώρα;»
Άκουσα μια ανάσα από την άλλη γραμμή, βαρύ, σαν να έχανε το θάρρος του. «Ναι, εντάξει, μαμά. Αλλά… είχα σκεφτεί… να το κάνεις σαν δουλειά. Δηλαδή να σε πληρώνω.»
Στάθηκα ακίνητη, το πιάτο κυλούσε από το χέρι μου. Δεν είπα τίποτα. Η φωνή του συνέχισε, νευρική, σαν να προσπαθούσε να το ελαφρύνει. «Ξέρεις, δεν θέλω να σε εκμεταλλεύομαι. Όλοι πληρώνονται για τις δουλειές τους, σωστά;»
Ένα κύμα λύπης και θυμού με τύλιξε. Θυμήθηκα όλα τα πρωινά που τον έντυνα βιαστικά για το σχολείο, τα απογεύματα που μαγείρευα το αγαπημένο του φαγητό, τις νύχτες που ξαγρυπνούσα όταν ανέβαζε πυρετό. Όλα εκείνα τα αμέτρητα μικρά και μεγάλα πράγματα που κάνει μια μάνα χωρίς αντάλλαγμα, χωρίς δεύτερη σκέψη. «Δηλαδή, κατάντησα καθαρίστρια για σένα, Μανώλη;» ψιθύρισα, μα η φωνή μου έσπασε.
«Μη το λες έτσι, μαμά… Σε παρακαλώ! Απλώς, δεν θέλω να νιώθεις ότι σε εκμεταλλεύομαι. Σκέφτηκα πως έτσι θα είναι πιο δίκαιο!»
Κατάπια τα δάκρυα μαζί με τον κόμπο στο λαιμό μου. Ποιο δίκαιο; Να δίνεις λεφτά στη μάνα σου για να σου πλύνει τα σεντόνια και να σου μαζέψει τα βρόμικα πιάτα; Να βάλεις τιμή στα χάδια που σου έδινα όταν πεινούσες, όταν φώναζες φοβισμένος τα βράδια;
Δεν θυμάμαι πώς τελείωσε εκείνη η συνομιλία. Ξέρω μόνο ότι κοιμήθηκα λίγο, ξυπνώντας όλη νύχτα στο κρεβάτι μου, να σκέφτομαι τι άλλαξε τόσο βαθιά ανάμεσά μας. Πού πήγε η στοργή, η αφοσίωση; Έγιναν όλα απόδειξη και τιμολόγιο;
Την επόμενη μέρα δεν του μίλησα. Ο άντρας μου, ο Κώστας, με παρατηρούσε σιωπηλός. Ήξερε από τη ματιά μου ότι κάτι συνέβη. «Τι έχεις Μαρία; Ήρθε τίποτα από τη δουλειά;»
Ήταν η πρώτη φορά που δεν ήθελα να μιλήσω καν. Αλλά ξέρω πως αν δεν πεις τον πόνο σου, βουλιάζει μέσα σου. Το βράδυ, όταν ξάπλωσα δίπλα του, άρχισα να του μιλάω ψιθυριστά. Όταν έφτασα στο κομμάτι με τα λεφτά, ο Κώστας σηκώθηκε, βρίζοντας σχεδόν. «Τι λες τώρα, ρε Μαρία; Πόσο τον κακομάθαμε τελικά; Δεν ντρέπεται λίγο;»
«Κώστα, μη μιλάς έτσι. Είναι το παιδί μας. Ίσως φταίω εγώ. Ίσως τον κάναμε να θεωρεί τα πάντα δεδομένα», του είπα, μα τα λόγια μου έμοιαζαν κενά.
Οι μέρες περνούσαν αργά. Ο Μανώλης μου έστελνε μηνύματα, προσπαθούσε να το διορθώσει, αλλά τίποτα δεν έφτιαχνε την πληγή. «Μαμά, δεν το είπα για να σε πληγώσω. Αν σε πειράζει, δεν χρειάζεται. Απλά ήθελα να είμαι σωστός μαζί σου!»
Χάθηκα μέσα σε σκέψεις. Κι αν τα νέα παιδιά, τα δικά μας παιδιά, βλέπουν τα πράγματα διαφορετικά; Η ζωή στην Αθήνα δεν είναι όπως άλλοτε. Όλοι τρέχουν για μεροκάματο, όλα έχουν γίνει αριθμοί και συστήματα.
Πριν λίγες μέρες με κάλεσε στο σπίτι. Μπήκα αγχωμένη, με τα χέρια μου σφιγμένα. Ο Μανώλης με περίμενε στην πόρτα, μόνος του αυτή τη φορά. Τα δωμάτια βρομούσαν απορρυπαντικό και μοναξιά. Κάθισα στο τραπέζι, απέναντί του. Μπήκε αμέσως στο θέμα.
«Μαμά, συγγνώμη. Δεν ήθελα να σε πληγώσω. Δεν το βλέπω έτσι, απλά βλέπω πως όλοι γύρω μου πληρώνουν τις υπηρεσίες. Ίσως με κατάλαβα λάθος. Δεν ξέρω πώς να τα κάνω όλα μόνος μου.»
Τον κοίταξα προσεκτικά. Έβλεπα πάλι εκείνο το αγόρι, το μικρό, που χανόταν στα μάτια μου. «Μανώλη, αν με δεις ποτέ σαν ξένη στο σπίτι σου, τότε έχασα. Δεν θέλω λεφτά από σένα. Θέλω να με σέβεσαι, να με αγαπάς. Όχι να θεωρείς το νοιάξιμο προϊόν.»
Φάνηκε σαν να μην είχε τι να πει. Έσκυψε το κεφάλι, τα δάχτυλα έπαιζαν νευρικά στο τραπέζι. «Τα έκανα θάλασσα, έτσι;»
Σιώπησα. Υπήρχε ανάμεσά μας ένας τοίχος που δεν είχε χτιστεί σε μια μέρα, όμως τώρα έμοιαζε απάτητος. Τι του μάθαμε τελικά; Να γίνει ατομιστής; Να μετράει την αξία των ανθρώπων με τα ευρώ;
Τότε πρόσεξα κάτι μικρό – στο ψυγείο είχε μπει μια φωτογραφία, εγώ με τον Μανώλη παιδάκι στην αγκαλιά. Ίσως να έχει μέσα του ακόμη το παιδί που ήξερα.
Γύριζα σπίτι αργά. Στις πολυκατοικίες το φως χανόταν νωρίς, τα λεωφορεία περνούσαν γεμάτα κούραση και ανησυχία. Άρχισα να σκέφτομαι τη δική μου μάνα, τη γιαγιά του. Εκείνη ποτέ δεν μου ζήτησε ανταλλάγματα για τη βοήθεια, γιατί δεν υπήρχαν λεφτά να δοθούν, γιατί το σπίτι και η αγκαλιά ήταν αυτονόητα. Άραγε αλλάζουν οι εποχές, ή αλλάζουμε εμείς χωρίς να το καταλάβουμε;
Την επόμενη μέρα, πήγα να ψωνίσω στο μανάβικο της γειτονιάς, η γειτόνισσα, η κυρία Γεωργία, με ρώτησε τι έχω. Τα μάτια μου είχαν κοκκινίσει. Εκείνη με άκουσε προσεκτικά κι ύστερα μου είπε:
«Μαρία μου, τα παιδιά σήμερα ζουν αλλού. Δεν φταις εσύ. Δική τους δουλειά είναι να μάθουν, όχι δική σου. Αλλά εσύ να είσαι πάντα η μάνα του. Μην κλείνεις την πόρτα.»
Δεν ξέρω αν πρέπει να συγχωρήσω, να περάσω πάνω από τον πόνο μου. Ξέρω ότι το παιδί μου με έχει ανάγκη, έστω κι έμμεσα το φωνάζει. Ίσως, αν αρχίσουμε να μιλάμε ξανά, να βρεθεί μια γέφυρα ανάμεσά μας.
Καμιά φορά σκέφτομαι φωναχτά στην κουζίνα: «Τελικά, αξίζει να θυσιάζεις τα πάντα για την οικογένεια, αν μια μέρα σου βάζουν τιμή; Μπορεί να ξαναχτιστεί η εμπιστοσύνη;»
Εσείς τι θα κάνατε στη θέση μου;