Η στιγμή που ο γιος μου μου έκλεισε την πόρτα και κατάλαβα πως ίσως τον έχανα όσο ακόμα ζούσε δίπλα μου
«Μαμά, φτάνει. Δεν γίνεται να μπαίνεις κάθε μέρα λες και είναι ακόμα το σπίτι σου.»
Το είπε ο Στέλιος μπροστά στην Ειρήνη. Και μπροστά στη μικρή, που καθόταν στο ριλάξ και με κοίταζε με εκείνα τα μεγάλα μάτια, λες και καταλάβαινε την ένταση. Έμεινα με το τάπερ στο χέρι. Γεμιστά είχα φέρει. Τα αγαπημένα του. Τα ίδια που μου ζητούσε φοιτητής όταν γύριζε πεινασμένος στο δυαράκι που του πληρώναμε με χίλιες στερήσεις.
«Δεν μπήκα για κακό», είπα σιγά. «Κλειδιά μου δώσατε.»
Η Ειρήνη δεν μίλησε αμέσως. Σκούπισε μόνο τα χέρια της στην πετσέτα και κοίταξε αλλού.
«Σου τα δώσαμε για ανάγκη, κυρία Αθηνά», είπε μετά. «Όχι για να ανοίγετε και να μας λέτε τι να κάνουμε με το παιδί.»
Κυρία Αθηνά. Όχι “μαμά”. Όχι “Αθηνά”. Εκεί με χτύπησε πιο πολύ.
Από τότε που γεννήθηκε η εγγονή μου, η Μαριλένα, ένιωθα ότι έπρεπε να είμαι εκεί. Η Ειρήνη έκανε καισαρική, ο Στέλιος δούλευε σε τεχνικό γραφείο από το πρωί ως το βράδυ, τα λεφτά μετρημένα, το νοίκι βαρύ, οι λογαριασμοί να τρέχουν. Εγώ χήρα εδώ και οκτώ χρόνια, με μια σύνταξη κουτσουρεμένη και ένα διαμέρισμα δυο δρόμους πιο κάτω. Τι να έκανα; Να κάθομαι να κοιτάω το ταβάνι ενώ το παιδί μου ζοριζόταν;
Στην αρχή με φώναζαν οι ίδιοι.
«Μαμά, μπορείς να περάσεις για λίγο;»
«Αθηνά, αν θες, κάτσε μια ώρα να κάνω μπάνιο.»
Πήγαινα. Σφουγγάριζα, μαγείρευα, έβαζα πλυντήριο, κρατούσα τη μικρή να κοιμηθούν λίγο. Δεν το έκανα για να μου πουν μπράβο. Το έκανα γιατί έτσι έμαθα. Στην Ελλάδα η μάνα δεν παύει να είναι μάνα όταν παντρευτεί ο γιος της. Έτσι δεν ξέραμε τουλάχιστον;
Κάπου όμως χάθηκε το μέτρο. Ή το έχασα εγώ.
Άρχισα να σχολιάζω. Όχι από κακία. Από αγωνία.
«Μην τη σηκώνεις κάθε φορά που κλαίει, θα μάθει αγκαλιά.»
«Το παιδί θέλει κάλτσες, θα κρυώσει.»
«Ειρήνη, πολλά έτοιμα βαζάκια της δίνεις.»
Μια μέρα την είδα να δίνει στη μικρή αβοκάντο λιωμένο και της είπα, λίγο απότομα ίσως, «Εμείς με φασολάκια και κολοκυθάκια μεγαλώσαμε παιδιά, όχι με αυτά τα ξενόφερτα.»
Με κοίταξε σαν να της έριξα χαστούκι.
«Δεν είμαι άσχετη», μου είπε.
«Δεν είπα αυτό.»
«Αυτό λέτε κάθε μέρα χωρίς να το λέτε.»
Μετά άρχισαν οι μικρές αποστάσεις. Δεν με έπαιρναν τόσο συχνά. Ανέβαινα εγώ. Χτυπούσα, καμιά φορά άνοιγα με το κλειδί για να μην τους ξυπνήσω τη μικρή. Το έβλεπα σαν οικειότητα. Εκείνοι το έβλεπαν σαν εισβολή. Και δεν το καταλάβαινα. Ή δεν ήθελα να το καταλάβω.
Ο Στέλιος άλλαξε πιο πολύ όταν μια Κυριακή τους βρήκα να ετοιμάζονται να φύγουν.
«Πού πάτε;» ρώτησα.
«Στους γονείς της Ειρήνης, για τραπέζι», είπε.
«Α, μάλιστα. Και η δική σου μάνα;»
Το είπα γελώντας τάχα μου. Μα βγήκε πικρό.
«Μαμά, μη το κάνεις αυτό πάλι», είπε χαμηλά.
«Τι κάνω; Να ρωτήσω δεν μπορώ; Μόνο εκεί πάνε το παιδί;»
Η Ειρήνη πήρε το πορτ μπεμπέ χωρίς να με κοιτάξει.
«Ηρεμήστε λίγο», είπε. «Δεν είναι διαγωνισμός παππούδων και γιαγιάδων.»
Εκεί άναψα.
«Εγώ ήμουν εδώ κάθε μέρα όταν πονούσες από τα ράμματα. Εγώ ξενύχτησα με το παιδί όταν εσύ είχες πυρετό.»
Ο Στέλιος χτύπησε το χέρι του στο τραπέζι. Πρώτη φορά τον είδα έτσι.
«Και ποιος σου είπε ότι δεν το αναγνωρίζουμε; Αλλά δεν μπορείς να μας το χρεώνεις για πάντα.»
Η φωνή του με έκοψε στα δύο. Για ένα δευτερόλεπτο είδα μπροστά μου όχι τον άντρα των τριάντα πέντε, αλλά το παιδάκι που του έδενα τα κορδόνια πριν πάει σχολείο. Και αυτό το παιδάκι μου μιλούσε σαν ξένη.
Τις επόμενες μέρες δεν πήγα. Περίμενα ένα τηλέφωνο. Δεν ήρθε. Ούτε από τον Στέλιο, ούτε από την Ειρήνη. Μόνο κοίταζα τις φωτογραφίες της μικρής στο κινητό και μεγάλωνα μέσα μου μια πίκρα που δεν ήξερα πού να τη βάλω.
Μετά από μία εβδομάδα πήρε ο γιος μου.
«Να μιλήσουμε;» μου είπε.
Ήρθε μόνος. Κάθισε στην κουζίνα, εκεί που κάποτε έκανε τα μαθήματά του, και έτριβε τα χέρια του νευρικά.
«Μαμά, σ’ αγαπάω. Αλλά μας πνίγεις.»
Δεν απάντησα. Μόνο κοίταζα το τραπεζομάντιλο.
«Η Ειρήνη νιώθει ότι την κρίνεις ό,τι κι αν κάνει. Εγώ νιώθω ότι δεν με βλέπεις σαν πατέρα, ακόμα σαν παιδί σου. Θέλω να είσαι στη ζωή μας. Πολύ. Αλλά όχι έτσι.»
«Και πώς; Με ραντεβού;» είπα και το μετάνιωσα αμέσως.
«Αν χρειαστεί, ναι. Μέχρι να βρούμε μια ισορροπία.»
Πόνεσα. Πάρα πολύ. Γιατί μέσα μου το “βάλε όρια” το άκουσα σαν “περίσσεψες”. Αυτό ήταν το λάθος μου. Ίσως το μεγαλύτερο.
Την άλλη μέρα πήγα τα κλειδιά. Δεν ανέβηκα. Τα έδωσα στον Στέλιο κάτω στην είσοδο.
«Δεν θέλω να τσακωνόμαστε», του είπα.
Με αγκάλιασε σφιχτά.
«Ούτε εγώ, μαμά.»
Χρειάστηκε καιρός. Μήνες. Να μαθαίνω να τηλεφωνώ πρώτα. Να πηγαίνω όταν με χρειάζονται, όχι όταν φαντάζομαι ότι με χρειάζονται. Να κάθομαι με τη μικρή και να μη διορθώνω κάθε τι που κάνει η μάνα της. Δύσκολο. Πολύ δύσκολο. Μερικές φορές δαγκωνόμουν για να μη μιλήσω.
Η Ειρήνη μαλάκωσε σιγά σιγά. Μια μέρα, καθώς της δίπλωνα κάτι μωρουδιακά που μου ζήτησε η ίδια, μου είπε χαμηλά:
«Ξέρω ότι αγαπάτε τη Μαριλένα. Απλώς ήθελα χώρο να γίνω κι εγώ μάνα.»
Τότε το κατάλαβα στ’ αλήθεια. Δεν μου έπαιρνε κανείς τη θέση. Απλώς η θέση μου είχε αλλάξει και εγώ πάλευα με νύχια και με δόντια να μείνω στην παλιά.
Ακόμα πονάει λίγο, δεν θα πω ψέματα. Υπάρχουν μέρες που θέλω να ανεβώ αυθόρμητα με ένα ταψί παστίτσιο και να ανοίξω την πόρτα όπως παλιά. Μετά θυμάμαι εκείνο το «μας πνίγεις» και κάνω πίσω. Όχι από περηφάνια. Από αγάπη.
Τελικά, πόση βοήθεια είναι βοήθεια και από πότε γίνεται βάρος; Και πείτε μου, εσείς που έχετε παιδιά, πώς μαθαίνει μια μάνα να αφήνει χωρίς να νιώθει ότι χάνει;