Άνοιξα το σπίτι μου σε έναν χαμένο άνθρωπο, και ο πεθερός μου γύρισε το σπίτι ανάποδα όταν έμαθε ποιος ήταν
«Αυτός θα φύγει τώρα από το σπίτι μου!» ούρλιαξε ο πεθερός μου μόλις πάτησε στο κατώφλι και είδε τον ξένο να κάθεται στην κουζίνα με μια κούπα χαμομήλι στα χέρια.
Το ποτήρι σχεδόν έσπασε από το χέρι μου. Ο γιος μου, ο Μανώλης, πετάχτηκε όρθιος. Ο ξένος, ο Στέργιος, κατέβασε τα μάτια και σηκώθηκε αργά, λες και το περίμενε.
«Παππού, τι λες;» είπε ο Μανώλης. «Ο άνθρωπος χάθηκε, του πήραν το πορτοφόλι, δεν είχε πού να πάει.»
Ο πεθερός μου, ο Θανάσης, είχε γίνει κατακόκκινος. Τον έτρεμε το σαγόνι του. Δεν κοίταζε εμένα. Κοίταζε μόνο εκείνον.
«Δεν με νοιάζει τι σας είπε. Από πού είναι; Αυτό να μου πει.»
Εκεί κατάλαβα πως το πράγμα δεν ήταν απλή γκρίνια. Κάτι άλλο άναβε μέσα του.
Τον Στέργιο τον βρήκαμε δυο βράδια πριν, λίγο έξω από το χωριό, στον δρόμο προς το παλιό ελαιοτριβείο. Έβρεχε πολύ. Εγώ γύριζα από τη λαϊκή και ο Μανώλης ήταν μαζί μου γιατί το αμάξι έκανε έναν θόρυβο και φοβόμουν μη μείνουμε. Τον είδαμε να περπατάει στην άκρη του δρόμου, μούσκεμα, με μια σακούλα στο χέρι και το βλέμμα χαμένο.
«Κυρία… συγγνώμη… για το ΚΤΕΛ;» μου είπε.
Μιλούσε κομμένα. Τα χείλη του έτρεμαν. Ο Μανώλης μού ψιθύρισε, «Μάνα, δεν είναι καλά.»
Του είπα να μπει μέσα να τον πάμε. Στον δρόμο μας είπε πως ήρθε για δουλειά σε συνεργείο στη Λαμία, αλλά τον παράτησαν, του πήραν λεφτά που του χρωστούσαν και πάνω στον καβγά έχασε και το κινητό του. Δεν ήξερε κανέναν εδώ. Δεν ζητούσε πολλά. Μόνο να ζεσταθεί λίγο και να δει πώς θα φύγει το πρωί.
Εγώ ξέρω τι θα πει να μη σε βοηθάει άνθρωπος. Το έχω ζήσει μικρή, όταν ο πατέρας μου έμεινε άνεργος και η μάνα μου δανειζόταν ψωμί από τη γειτόνισσα. Οπότε τον έφερα σπίτι. Δύο μέρες, είπα. Να συνέλθει.
Ο άντρας μου, ο Γιώργος, έλειπε σε δρομολόγιο με το φορτηγό προς Πάτρα. Του το είπα στο τηλέφωνο και έκανε μια παύση.
«Καλά έκανες… αν και ο πατέρας μου θα γίνει έξαλλος.»
«Και από πότε ο πατέρας σου αποφασίζει ποιος θα μπει σπίτι μου;» του είπα. Νευριασμένα. Γιατί ναι, το σπίτι ήταν δικό μας, αλλά ο Θανάσης μπαινόβγαινε όποτε ήθελε, λες και ήταν ακόμη όλα δικά του.
Την τρίτη μέρα ήρθε νωρίς. Δεν χτύπησε καν. Άνοιξε με το κλειδί του. Και μόλις είδε τον Στέργιο, πάγωσε για ένα δευτερόλεπτο. Μετά ξέσπασε.
«Από πού είσαι;» ξαναφώναξε.
Ο Στέργιος κατάπιε δύσκολα. «Από ένα χωριό έξω από την Άμφισσα.»
Ο Θανάσης χτύπησε το χέρι στο τραπέζι.
«Το ήξερα. Από εκεί. Από εκεί!»
«Τι σημαίνει “από εκεί”;» του είπα. «Άνθρωπος είναι.»
Γύρισε και με κοίταξε λες και δεν με γνώριζε.
«Άνθρωπος; Από εκείνοι μας ρήμαξαν, Ελένη. Εκείνοι έστειλαν τον αδερφό μου στο χώμα.»
Στο σπίτι έπεσε σιωπή. Ακόμη και ο Μανώλης δεν μίλησε. Για τον αδερφό του πεθερού μου ξέραμε ελάχιστα. Μόνο ότι σκοτώθηκε νέος και πως η οικογένεια δεν το συζητούσε ποτέ.
Ο Στέργιος έκανε ένα βήμα πίσω. «Δεν ξέρω τι έγινε τότε, κυρ-Θανάση. Εγώ…»
«Μη μου μιλάς εμένα!»
Για πρώτη φορά φοβήθηκα ότι θα τον χτυπήσει. Μπήκα μπροστά.
«Ως εδώ. Δεν θα βγάλεις πάνω του ό,τι κουβαλάς πενήντα χρόνια.»
Ο Θανάσης με έδειξε με το δάχτυλο. «Εσύ δεν ξέρεις. Σου είπαν ψέματα όλοι.»
Και τότε τα είπε. Όχι όλα καθαρά, έσπαγε η φωνή του, μπέρδευε τις λέξεις, αλλά τα είπε.
Ο αδερφός του, ο Λευτέρης, δεν σκοτώθηκε σε “καυγά για κτήματα”, όπως είχαν πει. Είχε ερωτευτεί μια κοπέλα από εκείνη την περιοχή. Η οικογένειά της δεν τον ήθελε. Υπήρχαν παλιά μίση, χωράφια, σύνορα, ανοησίες που στις μικρές κοινωνίες γίνονται δηλητήριο. Ένα βράδυ τον χτύπησαν άσχημα. Γύρισε σπίτι μισοπεθαμένος και μετά από λίγες μέρες πέθανε. Δεν μίλησαν ποτέ, για να μη γίνει βεντέτα. Να μη μπλέξουν κι άλλα παιδιά.
«Κι εγώ έμεινα να τον βλέπω να σβήνει,» είπε ο Θανάσης και κάθισε απότομα στην καρέκλα. «Και μετά μου έλεγαν να ξεχάσω. Πώς να ξεχάσω;»
Δεν τον είχα ξαναδεί έτσι. Όχι θυμωμένο. Σπασμένο.
Ο Στέργιος έμεινε όρθιος, άσπρος σαν πανί. Μετά είπε κάτι που μας πάγωσε όλους.
«Ο παππούς μου… ήταν μέσα σε εκείνους.»
Ο Θανάσης σήκωσε το κεφάλι αργά.
«Το έμαθα πέρσι, λίγο πριν πεθάνει η γιαγιά μου,» συνέχισε ο Στέργιος. «Μου είπε πως κουβαλάμε ντροπή στο σπίτι. Πως ένας άνθρωπος χάθηκε άδικα και κανείς δεν ζήτησε συγγνώμη. Ήρθα εδώ για δουλειά, ναι. Αλλά ήρθα και για να βρω αν ζει κανείς από την οικογένεια. Δεν ήξερα πώς να το πω.»
Ένιωσα το στομάχι μου να δένεται κόμπος. Ο Μανώλης κοίταζε μια τον έναν, μια τον άλλον, σαν να έβλεπε ξαφνικά όλους τους μεγάλους μικρούς και πληγωμένους.
«Δηλαδή ήξερες;» φώναξα. Όχι από μίσος. Από σοκ.
«Ήξερα το επίθετο. Όχι ότι ήταν ο ίδιος άνθρωπος μέχρι που τον είδα σήμερα.»
Ο Θανάσης σηκώθηκε πάλι. Νόμιζα θα τον διώξει με τις κλωτσιές. Αντί γι’ αυτό, στάθηκε απέναντί του και έτρεμαν τα χέρια του.
«Και τι θες τώρα; Συγχώρεση; Τόσο εύκολα;»
Ο Στέργιος χαμήλωσε το κεφάλι. «Όχι. Μόνο να μη φύγω σαν κλέφτης. Να ακούσω την αλήθεια και να πω πως λυπάμαι, έστω εγώ.»
Δεν ξέρω πόση ώρα μείναμε έτσι. Με το ρολόι της κουζίνας να ακούγεται πιο δυνατά απ’ τις ανάσες μας. Μετά ο Θανάσης κάθισε και άρχισε να κλαίει. Σιγά στην αρχή, μετά σαν παιδί. Ο Μανώλης πήγε δίπλα του και του έπιασε το μπράτσο.
Το ίδιο βράδυ ο Γιώργος γύρισε εσπευσμένα. Έγινε μεγάλη κουβέντα. Φωνές, πίκρες, πράγματα θαμμένα. Γιατί ο Θανάσης είχε γίνει τόσο σκληρός. Γιατί ο Γιώργος μεγάλωσε με φόβο για “τους ξένους”. Γιατί εγώ τόσα χρόνια ένιωθα πως μέσα σε αυτό το σπίτι έπρεπε πάντα να ζητάω άδεια για να κάνω το σωστό.
Ο Στέργιος έφυγε δύο μέρες μετά. Όχι διωγμένος. Ούτε ακριβώς αποδεκτός. Πριν φύγει, ο Θανάσης βγήκε στην αυλή και του είπε μόνο: «Δεν φταις εσύ για το αίμα των άλλων. Αλλά κι εγώ δεν καθαρίζω τόσο εύκολα.»
Ο Στέργιος έγνεψε. «Το ξέρω.»
Από τότε το σπίτι ησύχασε, αλλά όχι πραγματικά. Κάτι άνοιξε και δεν ξανακλείνει εύκολα. Ο πεθερός μου είναι πιο σιωπηλός. Ο γιος μου κάνει ερωτήσεις που κανείς παλιά δεν τολμούσε να κάνει. Κι εγώ σκέφτομαι πως καμιά φορά ανοίγεις την πόρτα για έναν ξένο και τελικά μπαίνουν μέσα όλα όσα η οικογένεια έκρυβε χρόνια.
Εσείς τι θα κάνατε; Θα τον κρατούσατε στο σπίτι αφού μαθαίνατε την αλήθεια;
Και πόσο πρέπει να πληρώνουν τα παιδιά και τα εγγόνια για αμαρτίες που δεν έκαναν ποτέ;