«Με είπε αχάριστη μέσα στο ίδιο μου το σπίτι — κι εκείνο το βράδυ άφησα πίσω μου 8 χρόνια γάμου»
«Άστο κάτω αυτό το ταψί, θα το κάνω εγώ. Εσύ ούτε τα γεμιστά δεν έμαθες να φτιάχνεις σωστά.»
Η φωνή της πεθεράς μου ακούστηκε από πίσω μου τόσο απότομα, που μου έπεσε το κουτάλι μέσα στην κατσαρόλα. Γύρισα και την κοίταξα. Στεκόταν στην πόρτα της κουζίνας με τα χέρια σταυρωμένα, λες και ήμουν ξένη μέσα στο σπίτι της.
Και η αλήθεια; Ξένη ένιωθα. Οχτώ ολόκληρα χρόνια.
Παντρεύτηκα τον Στέλιο στα τριάντα μου. Τον αγαπούσα πολύ. Ήταν ήσυχος άνθρωπος, καλός, εργατικός. Δούλευε σε συνεργείο με τον πατέρα του και από την αρχή μου είχε πει πως, για λίγο, θα μέναμε στο πατρικό τους στον Κολωνό, μέχρι να μαζέψουμε λεφτά για κάτι δικό μας. Αυτό το «για λίγο» έγινε οχτώ χρόνια.
Στην αρχή έλεγα δεν πειράζει. Δύσκολα τα πράγματα, ενοίκια, λογαριασμοί, η ζωή στην Αθήνα δεν αστειεύεται. Εγώ δούλευα σε φούρνο, ξυπνούσα από τα χαράματα, γύριζα κουρασμένη, κι όμως έμπαινα σπίτι με κόμπο στο στομάχι. Γιατί εκεί μέσα όλα είχαν κανόνες της κυρίας Ευανθίας.
Πώς θα διπλωθούν οι πετσέτες.
Πού θα μπουν τα πιάτα.
Πότε θα μπει πλυντήριο.
Πόσο λάδι θα πέσει στα φασολάκια.
Μέχρι και πώς θα μιλήσω στον άντρα μου μπροστά τους.
«Στέλιο, μπορείς να της πεις κάτι;» του έλεγα τα βράδια, σιγανά, όταν κλεινόμασταν στο δωμάτιό μας.
Κι εκείνος ούτε καν με κοιτούσε καλά καλά.
«Μη δίνεις σημασία, Μαρία. Έτσι είναι η μάνα μου. Για το καλό τα λέει.»
«Για ποιο καλό; Με διορθώνει ακόμα και όταν σφουγγαρίζω.»
«Κάνε λίγο υπομονή να μην έχουμε φασαρίες.»
Υπομονή. Αυτή η λέξη με έφαγε.
Η πεθερά μου δεν φώναζε πάντα. Καμιά φορά ήταν χειρότερο. Εκείνο το χαμόγελο το λεπτό, το μισό, που σήμαινε πως σε μειώνει χωρίς να υψώσει τόνο.
«Εγώ στη θέση σου θα φρόντιζα περισσότερο τον άντρα μου.»
«Στη δική μας οικογένεια οι γυναίκες δεν πετάνε λεφτά από εδώ κι από εκεί.»
«Αν κάνατε και κανένα παιδί, ίσως έδενε πιο πολύ το σπίτι.»
Αυτό το τελευταίο με τσάκιζε. Γιατί δεν ήξερε — ή ίσως ήξερε και το έλεγε επίτηδες — ότι είχα περάσει μια αποβολή στο τρίτο έτος του γάμου μας και δεν το ξεπέρασα ποτέ πραγματικά.
Ο Στέλιος τα άκουγε. Ήταν εκεί, στο τραπέζι, έκοβε ψωμί, έβαζε νερό, άλλαζε κουβέντα. Σαν να μη συνέβαινε τίποτα. Σαν να ήμουν υπερβολική εγώ.
Το μεγάλο μπαμ έγινε ένα κυριακάτικο μεσημέρι. Είχα βάλει πλυντήριο με τα δικά μας ρούχα και μερικά σεντόνια. Βγήκε η Ευανθία από το δωμάτιό της και άρχισε μπροστά σε όλους.
«Ποιος σου είπε να βάλεις τώρα πλυντήριο; Έχω τα δικά μου άσπρα!»
Της είπα, ήρεμα στην αρχή, πως το είχα πει από το πρωί. Ότι κανείς δεν μου απάντησε. Ότι δεν γίνεται να ζητάω άδεια για κάθε κίνηση.
Εκείνη κοκκίνισε.
«Άδεια; Στο σπίτι μου μένεις, Μαρία. Μην το ξεχνάς αυτό.»
Πάγωσα. Ο πεθερός μου κατέβασε τα μάτια. Ο Στέλιος έμεινε ακίνητος με το πιρούνι στο χέρι.
«Στέλιο;» είπα μόνο. Μια λέξη. Αλλά μέσα της είχε όλη την απόγνωση οχτώ χρόνων.
Περίμενα. Ένα «μη μιλάς έτσι». Ένα «είναι και το σπίτι της γυναίκας μου». Κάτι.
Τίποτα.
Και τότε η Ευανθία συνέχισε.
«Αν δεν σου αρέσει, ο δρόμος είναι ανοιχτός.»
Γύρισα στον άντρα μου ξανά. Τα μάτια μου έκαιγαν. Εκείνος αναστέναξε, λες και τον πίεζα άδικα.
«Μη το τραβάς τώρα…» μου είπε.
Αυτό ήταν. Όχι η φωνή της. Όχι οι προσβολές. Αυτό.
Το «μη το τραβάς» πάνω στη δική μου ταπείνωση.
Σηκώθηκα από το τραπέζι χωρίς να φωνάξω. Πήγα στο δωμάτιο, έκλεισα την πόρτα και για πρώτη φορά δεν έκλαψα αμέσως. Έβγαλα μια μικρή βαλίτσα από την ντουλάπα και άρχισα να βάζω μέσα ρούχα, εσώρουχα, δύο φωτογραφίες της μάνας μου, τα χαρτιά μου, το φορτιστή. Τα χέρια μου έτρεμαν, αλλά το μυαλό μου ήταν καθαρό. Παράξενο, ε;
Ο Στέλιος μπήκε μετά από λίγο.
«Τι κάνεις εκεί;»
«Φεύγω.»
Γέλασε νευρικά.
«Πού θα πας τώρα; Ηρέμησε λίγο.»
Τον κοίταξα και νομίζω εκείνη τη στιγμή τον είδα αληθινά πρώτη φορά. Όχι σαν κακό άνθρωπο. Σαν αδύναμο. Σαν κάποιον που ήθελε γυναίκα, αλλά όχι το βάρος να τη στηρίξει.
«Οχτώ χρόνια ηρεμώ, Στέλιο.»
«Θα χαλάσεις τον γάμο μας για μια κουβέντα;»
«Όχι. Για χίλιες κουβέντες. Και για τη δική σου σιωπή.»
Έφυγα το ίδιο βράδυ και έμεινα δύο μέρες σε μια φίλη μου στην Κυψέλη. Μετά βρήκα ένα μικρό στούντιο στα Πατήσια. Τριάντα κάτι τετραγωνικά, παλιό, με ένα στενό μπαλκονάκι που έβλεπε σε ακάλυπτο και μια κουζίνα τόσο μικρή που άμα άνοιγες τον φούρνο, έπρεπε να κάνεις στην άκρη. Όταν πήρα το κλειδί, έβαλα τα κλάματα στην είσοδο. Όχι από λύπη μόνο. Από ανακούφιση.
Το πρώτο βράδυ έκανα μακαρόνια με βούτυρο και τυρί. Κάθισα στο πάτωμα, γιατί δεν είχα ακόμα τραπέζι. Άκουγα τους σωλήνες της πολυκατοικίας, ένα σκυλί να γαβγίζει από κάπου δίπλα, ένα μηχανάκι να περνάει κάτω. Και μέσα σε όλον αυτόν τον θόρυβο, άκουσα κάτι που είχα ξεχάσει.
Ησυχία μέσα μου.
Ο Στέλιος με πήρε τηλέφωνο πολλές φορές. Άλλοτε παρακαλούσε, άλλοτε θύμωνε.
«Ρεζίλι μας έκανες.»
Να το κι αυτό. Όχι «γύρνα γιατί σ’ αγαπάω». Αλλά «τι θα πει ο κόσμος».
Η πεθερά μου είπε σε κοινούς γνωστούς πως είμαι αχάριστη. Πως με πήραν σπίτι τους και τους πρόδωσα. Κάποιοι με κοίταξαν περίεργα. Άλλοι μου είπαν χαμηλόφωνα «καλά έκανες».
Η αλήθεια είναι πως φοβήθηκα. Μετράω κάθε ευρώ. Πληρώνω μόνη ενοίκιο, ρεύμα, σούπερ μάρκετ. Γυρνάω κουρασμένη και καμιά φορά η μοναξιά πέφτει πάνω μου βαριά. Αλλά μετά βάζω το κλειδί στην πόρτα και ξέρω πως ό,τι υπάρχει εκεί μέσα είναι δικό μου. Η κούπα μου θα μείνει εκεί που την άφησα. Το πλυντήριο θα μπει όποτε θέλω. Και κανείς δεν θα μου πει αν χωράω ή όχι στο ίδιο μου το σπίτι.
Καμιά φορά αναρωτιέμαι αν έπρεπε να είχα φύγει νωρίτερα. Ή αν έδωσα παραπάνω ευκαιρίες απ’ όσες άντεχε η ψυχή μου.
Εσείς τι θα κάνατε στη θέση μου; Ο γάμος σώζεται με υπομονή, όταν ο άλλος σε αφήνει μόνο απέναντι σε όλους;