«Όταν η πεθερά μου μπήκε ξανά σπίτι χωρίς να χτυπήσει, κατάλαβα πως αν δεν μιλούσα τότε, θα έχανα τον γάμο μου»
«Πάλι έδωσες στο παιδί έτοιμη κρέμα;» μου πέταξε η πεθερά μου μόλις μπήκε στην κουζίνα, κρατώντας σακούλες από τον φούρνο, λες και ήταν δικό της σπίτι.
Δεν χτύπησε καν. Άνοιξε με το κλειδί που της είχε δώσει ο Στέλιος «για ώρα ανάγκης». Μόνο που για εκείνη, ώρα ανάγκης ήταν κάθε μέρα.
Εγώ ήμουν επτάμισι μηνών έγκυος, με την κοιλιά βαριά, τον μικρό μας τον Μανώλη να τραβάει το μανίκι μου για να τον σηκώσω, και το κεφάλι μου έτοιμο να σπάσει.
«Κυρία Ελένη, σας παρακαλώ, όχι τώρα», της είπα. Ήρεμα στην αρχή. Όσο μπορούσα.
Με κοίταξε όπως με κοιτούσε πάντα. Με εκείνο το μισό χαμόγελο που δεν ήταν χαμόγελο.
«Εγώ για το καλό του εγγονού μου τα λέω. Εσύ είσαι νέα ακόμα, δεν ξέρεις. Παιδί μεγαλώνεις, δεν είναι παιχνίδι.»
Το άκουγα αυτό τρία χρόνια. Από τότε που γεννήθηκε ο Μανώλης. Για το πώς τον ντύνω. Για το τι τρώει. Γιατί τον άφησα παιδικό σταθμό. Γιατί δουλεύω λίγες ώρες από το σπίτι. Γιατί δεν σφουγγάρισα πρωί αλλά μεσημέρι. Για όλα.
Ο Στέλιος στην αρχή έλεγε «μη δίνεις σημασία, έτσι είναι η μάνα μου». Έτσι είναι η μάνα σου. Ναι. Μόνο που εγώ ήμουν αυτή που την ζούσε κάθε μέρα.
Έμενε δύο στενά πιο κάτω. Αυτό, που στην αρχή μου φαινόταν ευλογία, έγινε σιγά σιγά ασφυξία. Ερχόταν χωρίς να πάρει τηλέφωνο. Άνοιγε ντουλάπια. Μου άλλαζε θέση στα πράγματα. Μια φορά γύρισα από το σούπερ μάρκετ και την βρήκα να έχει αλλάξει τα σεντόνια στο κρεβάτι μας γιατί, λέει, «ήταν μέρες άπλυτα». Ήθελα να ανοίξει η γη.
Το χειρότερο δεν ήταν οι πράξεις της. Ήταν ότι με έκανε να αμφιβάλλω για μένα. Να νιώθω λίγη μέσα στο ίδιο μου το σπίτι.
Όταν έμεινα ξανά έγκυος, είπα στον Στέλιο κάτι που κρατούσα καιρό μέσα μου.
«Όταν γεννήσω, θέλω να έρθει η μάνα μου από την Καλαμάτα να μείνει μαζί μας για λίγο. Τις πρώτες εβδομάδες. Τη χρειάζομαι.»
Ο Στέλιος πάγωσε.
«Και η μάνα μου;»
«Η μάνα σου μένει δίπλα. Η δική μου θα αφήσει το σπίτι της, θα έρθει να με βοηθήσει. Εγώ θα γεννήσω, Στέλιο. Εγώ θα ξενυχτάω, εγώ θα πονάω, εγώ θα χρειάζομαι τη μάνα μου.»
Δεν είπε όχι τότε. Αλλά έκανε το λάθος. Το είπε στην Ελένη πριν το συζητήσουμε σωστά.
Την άλλη μέρα ήρθε φουριόζα.
«Δηλαδή εγώ τι είμαι; Ξένη; Δεν μπορώ να βοηθήσω εγώ; Πρέπει να φέρετε τη Δήμητρα από την Καλαμάτα για να μου δείξετε ότι δεν με θέλετε;»
Ο Μανώλης ήταν στο σαλόνι και έπαιζε με τα αυτοκινητάκια του. Εγώ στεκόμουν στον πάγκο και ένιωθα τα χέρια μου να τρέμουν.
«Δεν είναι θέμα να σας προσβάλω», της είπα. «Είναι η μάνα μου.»
«Κι εγώ είμαι η γιαγιά του παιδιού! Και μάνα του Στέλιου! Αν δεν ήμουν εγώ, εσείς δεν θα είχατε σταθεί ούτε μήνα με το πρώτο παιδί.»
Εκεί πετάχτηκε ο Στέλιος.
«Μάνα, φτάνει.»
Αλλά το είπε σιγά. Άτονα. Σαν να φοβόταν τον ήχο της ίδιας του της φωνής.
Η Ελένη γύρισε και τον κάρφωσε με το βλέμμα.
«Εσύ θα με βάλεις στην άκρη για τα χατίρια της γυναίκας σου;»
Αυτό το «για τα χατίρια της γυναίκας σου» με διέλυσε. Σαν να ήμουν ξένη. Σαν να ήμουν μια απαίτηση, όχι η οικογένειά του.
Το ίδιο βράδυ τσακωθήκαμε άσχημα με τον Στέλιο. Ίσως ο χειρότερος καβγάς μας.
«Δεν μπορώ άλλο!» του φώναξα. «Δεν μπορώ να απολογούμαι για το πώς μαγειρεύω, πώς μεγαλώνω το παιδί μου, ποια μάνα θέλω δίπλα μου όταν γεννάω!»
«Με βάζεις στη μέση!» φώναξε κι εκείνος.
«Όχι, Στέλιο. Στη μέση σε βάζει η μάνα σου και εσύ κάθεσαι εκεί.»
Έμεινε σιωπηλός. Κοίταζε κάτω. Αυτό με πόνεσε πιο πολύ από τη φωνή του.
Για δύο μέρες μιλούσαμε κοφτά. Τα απαραίτητα. Εγώ έκλαιγα στο μπάνιο για να μη με βλέπει ο Μανώλης. Και μέσα μου μεγάλωνε ένας φόβος: αν δεν μπει ένα όριο τώρα, τι θα γίνει όταν έρθει το μωρό; Θα γεννήσω και θα έχω επιθεωρητή πάνω από το κεφάλι μου;
Την τρίτη μέρα, ο Στέλιος μου είπε κάτι που περίμενα καιρό.
«Έχεις δίκιο. Φοβάμαι να της μιλήσω, γιατί μια ζωή έτσι κάνει, πιέζει, κλαίγεται, σε κάνει να νιώθεις αχάριστος. Αλλά δεν πάει άλλο.»
Κανονίσαμε να μιλήσουμε όλοι μαζί. Στο σπίτι μας. Χωρίς φωνές, είπαμε. Ναι, καλά.
Η Ελένη ήρθε σφιγμένη. Κάθισε στην άκρη του καναπέ με την τσάντα αγκαλιά.
Ο Στέλιος πήρε πρώτος τον λόγο.
«Μάνα, σ’ αγαπάμε. Αλλά δεν μπορείς να έρχεσαι όποτε θέλεις χωρίς να ρωτάς. Ούτε να αποφασίζεις για το σπίτι και τα παιδιά μας.»
Εκείνη κοκκίνισε.
«Άρα εγώ περισσεύω.»
«Δεν περισσεύετε», είπα, και η φωνή μου έσπασε λίγο. «Αλλά εγώ χρειάζομαι χώρο. Και μετά τη γέννα θα θέλω τη μάνα μου εδώ. Αυτό δεν σημαίνει ότι σας αποκλείω. Σημαίνει ότι θέλω να νιώθω ασφαλής.»
«Κι εγώ; Εγώ πού μπαίνω;» είπε σχεδόν ψιθυριστά τότε, και πρώτη φορά δεν άκουσα θυμό. Άκουσα πληγωμένο εγωισμό. Και μοναξιά, ίσως.
Έμαθα εκείνη τη στιγμή, από μισόλογα του Στέλιου, ότι από τότε που πέθανε ο πεθερός μου, είχε δεθεί άρρωστα με τον γιο της και το εγγόνι. Δεν τη δικαιολογώ. Αλλά κάτι μέσα μου μαλάκωσε λίγο.
Η κουβέντα κράτησε ώρα. Με διακοπές, νεύρα, σιωπές. Στο τέλος συμφωνήσαμε σε κάτι απλό, σχεδόν γελοία απλό, κι όμως τόσο δύσκολο για εμάς.
Να παίρνει πρώτα τηλέφωνο.
Να μην κρατάει πια κλειδί.
Να έρχεται συγκεκριμένες ώρες όταν θα γεννήσω, και όχι κάθε μέρα.
Και η μάνα μου, η Δήμητρα, να μείνει μαζί μας τον πρώτο καιρό χωρίς σχόλια και προσβολές.
Η Ελένη δεν το δέχτηκε με χαρά. Σηκώθηκε, έβαλε την τσάντα στον ώμο και είπε μόνο:
«Θα προσπαθήσω. Δεν υπόσχομαι ότι θα μου είναι εύκολο.»
Δεν ήταν συγγνώμη. Αλλά ήταν το πρώτο αληθινό πράγμα που άκουσα από εκείνη.
Γέννησα μετά από τρεις εβδομάδες. Η μάνα μου ήρθε. Η Ελένη κράτησε αποστάσεις, όχι πάντα εύκολα, όχι πάντα τέλεια. Έκανε δυο-τρεις φορές πισωγύρισμα, εννοείται. Μια μέρα ήρθε χωρίς να πάρει και της το θύμισε ο ίδιος ο Στέλιος, πριν μιλήσω εγώ. Εκεί κατάλαβα ότι κάτι είχε αλλάξει στ’ αλήθεια.
Τώρα δεν θα πω ότι όλα έγιναν ιδανικά. Δεν έγιναν. Αλλά αναπνέουμε. Το σπίτι μας νιώθει πάλι σπίτι μας. Και ο γάμος μου σώθηκε τη στιγμή που ο άντρας μου κατάλαβε πως το να βάζεις όρια στη μάνα σου δεν είναι προδοσία. Είναι ενηλικίωση.
Ακόμα αναρωτιέμαι: γιατί στην Ελλάδα θεωρείται φυσιολογικό να πνίγεις τους ανθρώπους που λες ότι αγαπάς;
Εσείς θα βάζατε όρια από την αρχή ή θα κάνατε υπομονή για χάρη της οικογένειας;