Σταμάτησα να του μαγειρεύω κάθε μέρα — και μόνο τότε ο άντρας μου κατάλαβε ότι δεν ήμουν η υπηρέτριά του
«Πάλι μακαρόνια ζεσταμένα; Σοβαρά τώρα, Μαρία;»
Γύρισα και τον κοίταξα με το πιάτο ακόμα στο χέρι. Ο Νίκος είχε μόλις μπει από τη δουλειά, έβγαλε τα παπούτσια στη μέση του σαλονιού και κάθισε σαν να τον περίμενε ξενοδοχείο. Στον νεροχύτη υπήρχαν πιάτα από το πρωί, το πλυντήριο είχε τελειώσει και τα ρούχα μύριζαν κλεισούρα γιατί δεν πρόλαβα να τα απλώσω, και η μικρή μας η Ελένη με τραβούσε από τη μπλούζα γιατί ήθελε βοήθεια για τα μαθήματα.
Και τότε άκουσα τη φωνή της πεθεράς μου από το κινητό του. Ήταν σε ανοιχτή ακρόαση.
«Η γυναίκα πρέπει να περιποιείται το σπίτι της, Νίκο μου. Εγώ τον πατέρα σου τον είχα βασιλιά».
Δεν ξέρω τι με πόνεσε πιο πολύ. Τα λόγια της ή το ότι εκείνος δεν είπε ούτε ένα «μη, μάνα». Ούτε ένα.
Εργαζόμουν κι εγώ. Σε φαρμακείο, οχτάωρο που συχνά γινόταν εννιάωρο. Μετά έτρεχα σούπερ μάρκετ, παιδιά, μαγείρεμα, σφουγγάρισμα, σιδέρωμα, λογαριασμούς. Εκείνος δούλευε σε συνεργείο και γυρνούσε κουρασμένος, δεν το αμφισβητώ. Αλλά στο σπίτι ήταν σαν να έσβηνε κάθε ευθύνη του στην πόρτα.
«Τι έχει για αύριο;» με ρωτούσε το βράδυ.
Όχι «πώς είσαι». Όχι «να βοηθήσω κάπου». Αυτό.
Στην αρχή το δικαιολογούσα. Μεγαλωμένος αλλιώς, έλεγα. Η μάνα του του τα είχε όλα έτοιμα. Μετά ήρθαν τα παιδιά, τα έξοδα, το άγχος, και η δικαιολογία έγινε θηλιά. Είχα αρχίσει να νιώθω αόρατη. Όχι γυναίκα. Όχι σύντροφος. Μια μηχανή που βγάζει φαγητό, καθαρά ρούχα και σιωπή.
Η πεθερά μου, η κυρία Γεωργία, ερχόταν συχνά χωρίς να ρωτήσει. Άνοιγε κατσαρόλες, κοίταζε γωνίες, σήκωνε φρύδι.
«Αχ, Μαρία, το κοκκινιστό θέλει λίγο δέσιμο ακόμα.»
Ή:
«Τα παιδιά πρέπει να τρώνε φρεσκομαγειρεμένο κάθε μέρα. Αυτά τα χθεσινά δεν είναι σωστά πράγματα.»
Χαμογελούσα σφιγμένα. Μία φορά μόνο τόλμησα να πω ότι δουλεύω κι εγώ.
Με κοίταξε σαν να είπα βλασφημία.
«Κι εμείς δουλεύαμε, κορίτσι μου. Αλλά σπίτι χωρίς νοικοκυρά διαλύεται.»
Σπίτι χωρίς σεβασμό δεν διαλύεται; Ήθελα να το φωνάξω. Δεν το έκανα. Μέχρι που το έκανα.
Εκείνο το βράδυ είχα ανεβάσει πυρετό. Το σώμα μου πονούσε ολόκληρο. Παρ’ όλα αυτά, είχα βάλει φακές από το απόγευμα, είχα ταΐσει τα παιδιά, είχα μαζέψει λίγο το σαλόνι. Ο Νίκος μπήκε μέσα και άνοιξε το καπάκι.
«Φακές; Πάλι; Δεν μπορούσες να κάνεις κάτι άλλο;»
Τον κοίταξα. Αλήθεια, δεν θυμάμαι να έχω ξαναδεί έτσι τον εαυτό μου. Ήρεμη, αλλά από εκείνη την ήρεμη που τρομάζει.
«Όχι», του είπα.
«Τι όχι;»
«Δεν μπορούσα. Και δεν θα ξανακάνω αυτό το πράγμα.»
Γέλασε νευρικά.
«Ποιο πράγμα;»
Άφησα την κουτάλα στον πάγκο.
«Να δουλεύω σαν σκυλί μέσα κι έξω από το σπίτι και εσύ να μου κάνεις έλεγχο μενού. Δεν είμαι η μάνα σου. Δεν είμαι η υπηρέτριά σου. Αν θες φρέσκο φαγητό κάθε μέρα, σήκω και μαγείρεψε.»
Πάγωσε.
«Μαρία, πρόσεχε πώς μιλάς.»
«Όχι. Εσύ να προσέχεις τόσα χρόνια πώς μου φέρεσαι.»
Η Ελένη είχε σταματήσει στην πόρτα και μας κοίταζε. Ο μικρός, ο Δημήτρης, κρατούσε το αυτοκινητάκι του και δεν μιλούσε. Εκεί ράγισα λίγο, αλλά δεν έκανα πίσω.
Την επόμενη μέρα δεν μαγείρεψα. Ούτε τη μεθεπόμενη. Έφτιαξα μόνο για μένα και τα παιδιά κάτι απλό. Το πλυντήριο το έβαλα για όποιον ήξερε να πατήσει κουμπί. Τα πουκάμισά του έμειναν άπλυτα. Τα πιάτα του έμειναν στον νεροχύτη.
Έγινε χαμός.
Η πεθερά μου πήρε τηλέφωνο.
«Τι είναι αυτά που ακούω, Μαρία;»
Για πρώτη φορά δεν μάζεψα τα λόγια μου.
«Αυτά που ακούτε είναι ότι κουράστηκα. Και αν ο γιος σας θέλει γυναίκα που να τον υπηρετεί, να γυρίσει σπίτι σας.»
Σιωπή. Μετά βαριά ανάσα. Και το έκλεισε.
Ο Νίκος θύμωσε. Πολύ. Για δύο μέρες περπατούσε μέσα στο σπίτι και κοπανούσε ντουλάπια. Παρήγγειλε απ’ έξω, άφηνε σακούλες παντού, μου μιλούσε ξερά. Αλλά την τρίτη μέρα, όταν δεν βρήκε καθαρό παντελόνι για τη δουλειά και προσπάθησε να βάλει πλυντήριο μόνος του, κάτι έσπασε μέσα του. Ή ίσως κάτι άνοιξε.
Το βράδυ τον βρήκα στην κουζίνα. Είχε κάψει μια ομελέτα. Μύριζε όλο το σπίτι.
«Πώς το κάνεις κάθε μέρα αυτό;» μου είπε χαμηλά.
Δεν απάντησα.
Κάθισε απέναντί μου. Δεν με κοίταζε στην αρχή.
«Νόμιζα ότι… δεν ξέρω τι νόμιζα. Ότι γίνονται μόνα τους; Ότι επειδή τα έκανες πάντα, ήταν εύκολο;»
Σήκωσε τα μάτια του και πρώτη φορά μετά από χρόνια είδα ντροπή.
«Συγγνώμη, Μαρία.»
Μια απλή λέξη. Αλλά εγώ έβαλα τα κλάματα σαν χαζή. Ή όχι και χαζή. Σαν άνθρωπος που τον κράταγαν χρόνια σφιγμένο και ξαφνικά λύθηκε ο κόμπος.
Δεν άλλαξαν όλα μεμιάς. Μην λέμε ψέματα. Τσακωθήκαμε ξανά. Του τα ξαναείπα. Μου ξαναβγήκε θυμός. Κι εκείνος καμιά φορά ξεχνιέται ακόμα. Αλλά τώρα πλένει πιάτα. Απλώνει ρούχα. Μαγειρεύει δύο φορές την εβδομάδα, έστω κι αν κάνει την κουζίνα χάλια. Και το πιο σημαντικό; Δεν αφήνει πια τη μάνα του να με μειώνει.
Την τελευταία φορά που πήγε να σχολιάσει το φαγητό, της είπε ήρεμα:
«Μάνα, στο σπίτι μου δεν είμαστε στο ’80. Η Μαρία δεν είναι μόνη της για όλα.»
Δεν θα ξεχάσω ποτέ το πρόσωπό της.
Ούτε το δικό μου στον καθρέφτη εκείνο το βράδυ. Για πρώτη φορά μετά από χρόνια, είδα μια γυναίκα κουρασμένη, ναι, αλλά όρθια.
Πείτε μου ειλικρινά, πόσες γυναίκες ζουν έτσι και δεν μιλάνε μέχρι να σπάσουν;
Κι εσείς, αν ήσασταν στη θέση μου, θα φεύγατε ή θα μένατε να παλέψετε μία τελευταία φορά;