Δούλευα στον κήπο του πλούσιου γείτονα για να σώσω τη μάνα μου — και η γειτονιά με έβγαλε πουλημένη
«Πάλι από την τράπεζα είναι;» φώναξε η μάνα μου από το δωμάτιο, με εκείνη τη σπασμένη φωνή που είχε πια γίνει η καθημερινότητά μας.
Κρατούσα το κινητό και έτρεμα. Τρίτη κλήση μέσα στη μέρα. Για τις δόσεις, για τις καθυστερήσεις, για το σπίτι που ο πατέρας μου είχε βάλει υποθήκη πριν φύγει σαν κλέφτης, αφήνοντάς μας πίσω με χρέη, λογαριασμούς και μια αρρώστια που δεν περίμενε κανέναν.
Δεν πρόλαβα να απαντήσω. Άκουσα ένα γδούπο. Έτρεξα στην κουζίνα και τη βρήκα κάτω, δίπλα στο τραπέζι, χλωμή, με το χέρι στο στήθος.
«Μάνα! Μάνα, με ακούς;»
Ο αδερφός μου, ο Στέλιος, πετάχτηκε από το δωμάτιό του. Ήταν με τα βιβλία ανοιχτά. Πανελλήνιες. Το παιδί προσπαθούσε να διαβάσει κι εμείς μετρούσαμε χάπια και απλήρωτους λογαριασμούς.
Εκείνο το βράδυ, στο νοσοκομείο, κάθισα σε μια πλαστική καρέκλα και για πρώτη φορά το παραδέχτηκα μέσα μου: δεν τα έβγαζα πέρα. Ο μισθός μου από το φούρνο έφτανε μέχρι τις 12 του μήνα. Μετά άρχιζε το μέτρημα. Ρεύμα ή φάρμακα; Σούπερ μάρκετ ή δόση; Και πάντα κάτι έμενε απ’ έξω.
Ο πατέρας μου δεν πήρε μόνο τα πράγματά του όταν έφυγε. Πήρε και την ντροπή του και μας την άφησε όλη.
Τον επόμενο πρωί στάθηκα έξω από την καγκελόπορτα του κυρίου Μηνά. Ήταν ο μόνος στη γειτονιά που όλοι ήξεραν ότι είχε λεφτά. Μεγάλο σπίτι, περιποιημένος κήπος, δυο αυτοκίνητα, εκείνο το ύφος του ανθρώπου που δεν βιάστηκε ποτέ για τίποτα.
Ένιωθα το στομάχι μου δεμένο κόμπο.
Μου άνοιξε ο ίδιος.
«Καλημέρα, Ειρήνη. Τι έγινε;»
Τα είπα όπως μπόρεσα. Όχι όλα. Μόνο όσα άντεχα χωρίς να βάλω τα κλάματα. Για τη μάνα μου. Για το στεγαστικό. Για τον Στέλιο που δεν ήθελα να τα παρατήσει για να πιάσει δουλειά.
Με κοίταζε σιωπηλός. Μετά είπε ήρεμα:
«Θα σε βοηθήσω. Αλλά δεν θέλω να στα χαρίσω. Έλα να δουλεύεις εδώ. Ο κήπος θέλει χέρια, το σπίτι συντήρηση, καθαριότητα στην αυλή, πότισμα, βάψιμο σε κάτι κάγκελα. Θα πληρώνεσαι καλά και σταθερά.»
Για ένα δευτερόλεπτο ένιωσα ανακούφιση. Στο επόμενο, ντροπή. Δεν ξέρω γιατί. Ίσως γιατί κατάλαβα πόσο είχα γονατίσει.
«Δεν θέλω ελεημοσύνη», του είπα.
«Ούτε εγώ δίνω», απάντησε. «Δουλειά σου προσφέρω.»
Άρχισα την ίδια εβδομάδα.
Στην αρχή ήταν απλό. Σκούπιζα την αυλή, καθάριζα τα φύλλα, κλάδευα με οδηγίες, έτριβα τα μάρμαρα στην είσοδο, πότιζα τις γλάστρες που ήταν περισσότερες απ’ όσες είχα δει σε ανθοπωλείο. Τα χέρια μου γέμισαν γρατζουνιές, τα νύχια μου χώμα. Γύριζα σπίτι κουρασμένη, αλλά με σακούλες από το φαρμακείο και τρόφιμα στο πορτ μπαγκάζ. Για πρώτη φορά μετά από μήνες, το ψυγείο δεν ήταν άδειο.
Και τότε άρχισαν τα στόματα.
Στη γειτονιά τίποτα δεν μένει κρυφό. Ειδικά όταν είσαι γυναίκα μόνη και περνάς κάθε μέρα την πόρτα ενός πλούσιου άντρα.
«Πολύ συχνά δεν πας εκεί;» μου είπε μια μέρα η κυρία Τούλα, τάχα αδιάφορα, στο μανάβικο.
«Για δουλειά πάω», απάντησα.
Χαμογέλασε εκείνο το μισό χαμόγελο που στάζει δηλητήριο.
«Ε, καλά… ο κόσμος λέει διάφορα.»
Ο κόσμος έλεγε πολλά. Ότι “κάτι παίζει”. Ότι καμία δεν πληρώνεται τόσο για λίγα λουλούδια. Ότι βρήκα εύκολο δρόμο. Ότι ξεπούλησα την περηφάνια μου. Μέχρι και ο Στέλιος γύρισε ένα βράδυ αγριεμένος από το φροντιστήριο.
«Τι λένε για σένα, ρε Ειρήνη;»
«Δεν σε αφορά.»
«Με αφορά! Με κοιτάνε λες και… λες και…»
«Σαν τι; Πες το.»
Δεν το είπε. Χτύπησε μόνο το χέρι στο τραπέζι. Η μάνα μου, από τον καναπέ, άρχισε να κλαίει.
«Φτάνει… φτάνει… διαλύθηκε το σπίτι μας», ψιθύρισε.
Εκεί λύγισα κι εγώ.
«Να διαλυθεί τελείως τότε;» φώναξα. «Να κόψουμε τα φάρμακα; Να μην πληρώσουμε το ρεύμα; Να φύγει ο Στέλιος από το σχολείο να πάει ντελίβερι; Αυτό θέλετε; Για πείτε μου, γιατί εγώ δεν αντέχω άλλο να παριστάνω την περήφανη με άδειο πορτοφόλι!»
Σιωπή.
Ο Στέλιος με κοίταξε σαν να με έβλεπε πρώτη φορά. Η μάνα μου έκρυψε το πρόσωπό της με τα χέρια.
Την πιο δύσκολη μέρα την έζησα ένα μεσημέρι Κυριακής. Καθάριζα τα ξερά κλαδιά στην αυλή του κυρίου Μηνά όταν άκουσα απ’ έξω δυο γειτόνισσες να ψιθυρίζουν επίτηδες δυνατά.
«Κρίμα το κορίτσι… αλλά όταν μπλέκεις με τέτοια, μετά τι να πεις;»
Πάγωσα. Βγήκα στην καγκελόπορτα με τα γάντια ακόμα στα χέρια.
«Πείτε το κανονικά, όχι μισά.»
Η μία κοκκίνισε, η άλλη σήκωσε τους ώμους.
«Εμείς για το καλό σου λέμε.»
«Το καλό μου δεν το ξέρετε», είπα. «Ούτε πόσα χρωστάω, ούτε πόσες νύχτες ξυπνάω να δω αν αναπνέει η μάνα μου, ούτε πόσο διαβάζει ο αδερφός μου για να μην καταλήξει σαν τον πατέρα μας.»
Εκείνη τη στιγμή βγήκε και ο κύριος Μηνάς. Στάθηκε δίπλα μου, όχι μπροστά μου.
«Η Ειρήνη εργάζεται τίμια εδώ», είπε κοφτά. «Και θα παρακαλούσα να τελειώνει αυτή η αθλιότητα.»
Δεν ξέρω αν το έκανε για μένα ή για τη δική του ησυχία. Ξέρω μόνο πως εκείνη τη στιγμή, για πρώτη φορά, δεν ένιωσα μικρή.
Πέρασαν μήνες. Η μάνα μου σταθεροποιήθηκε. Το σπίτι δεν χάθηκε. Ο Στέλιος έδωσε εξετάσεις και πέρασε στη Θεσσαλονίκη. Τη μέρα που ήρθε το αποτέλεσμα, ήρθε και με αγκάλιασε χωρίς λέξη. Αυτό το αγκάλιασμα ήταν η μόνη συγγνώμη που χρειαζόμουν.
Ακόμα δουλεύω. Ακόμα κάποιοι κοιτάνε περίεργα. Μόνο που τώρα δεν σκύβω το κεφάλι.
Γιατί να ντρέπομαι εγώ για τη δουλειά μου και όχι εκείνος που μας άφησε στα χρέη;
Πείτε μου ειλικρινά… η αξιοπρέπεια είναι να πεινάς αθόρυβα ή να κάνεις ό,τι μπορείς για να κρατήσεις όρθιους τους δικούς σου;