Άφησα τη Μάνα μου σε Γηροκομείο. Θα Συγχωρήσω Ποτέ τον Εαυτό μου;
«Μάνα, σε παρακαλώ, μην το κάνεις πιο δύσκολο…»
Η φωνή μου έσπασε, τα μάτια της γεμάτα παράπονο. Καθόταν στην άκρη του κρεβατιού, τα χέρια της σφιγμένα στο παλιό της μαντήλι. Το δωμάτιο μύριζε λεβάντα και παλιό σαπούνι – μυρωδιές που με γύρισαν πίσω στα παιδικά μου χρόνια, τότε που με νανούριζε με τραγούδια της Ηπείρου.
«Γιάννη μου, δεν είμαι βάρος…» ψιθύρισε. «Μπορώ ακόμα να φροντίσω τον εαυτό μου.»
Ένιωσα το στομάχι μου να σφίγγεται. Ήξερα πως έλεγε ψέματα. Τους τελευταίους μήνες, η άνοια της είχε προχωρήσει. Ξεχνούσε να φάει, να πάρει τα φάρμακά της, μερικές φορές δεν με αναγνώριζε καν. Η αδερφή μου, η Ελένη, είχε φύγει για τη Γερμανία πριν χρόνια – «να βρει μια καλύτερη ζωή», όπως έλεγε. Εγώ έμεινα πίσω, στη Νέα Ιωνία, με μια δουλειά που μόλις έβγαζε τα έξοδα και μια οικογένεια που διαλυόταν σιγά-σιγά.
«Δεν είναι θέμα βάρους, μάνα…» προσπάθησα να εξηγήσω. «Είναι για το καλό σου. Εκεί θα έχεις φροντίδα, ανθρώπους να σε προσέχουν όλη μέρα.»
Με κοίταξε με εκείνο το βλέμμα που πάντα με έκανε να νιώθω πέντε χρονών. «Και ποιος θα μου φέρνει τα λουλούδια από τον κήπο; Ποιος θα μου διαβάζει εφημερίδα το πρωί;»
Δεν είχα απάντηση. Η γυναίκα μου, η Μαρία, είχε κουραστεί. «Δεν αντέχω άλλο», μου είχε πει ένα βράδυ, όταν η μάνα μου ξύπνησε μέσα στη νύχτα και άρχισε να φωνάζει τον πατέρα μου – δέκα χρόνια πεθαμένο. «Τα παιδιά φοβούνται, εγώ δεν κοιμάμαι… Πρέπει να κάνεις κάτι.»
Προσπάθησα να κρατήσω τις ισορροπίες. Να δουλεύω το πρωί, να φροντίζω τη μάνα μου το απόγευμα, να βοηθάω τα παιδιά με τα μαθήματα το βράδυ. Όμως ήμουν διαλυμένος. Ένιωθα πως πνιγόμουν.
Το γηροκομείο ήταν καθαρό, οι νοσοκόμες ευγενικές. Όμως τίποτα δεν μπορούσε να διώξει τη μυρωδιά της εγκατάλειψης από τους διαδρόμους. Την πρώτη μέρα που την άφησα εκεί, γύρισα σπίτι και έκλαψα σαν παιδί. Η Μαρία με αγκάλιασε σιωπηλά, αλλά ένιωθα πως ανάμεσά μας είχε μπει ένας τοίχος.
Τις πρώτες εβδομάδες πήγαινα κάθε μέρα. Η μάνα μου καθόταν δίπλα στο παράθυρο και κοιτούσε έξω, χωρίς να μιλάει πολύ. Κάποιες φορές με ρωτούσε πότε θα πάμε σπίτι. Άλλες φορές με περνούσε για τον αδερφό της που είχε χαθεί στον πόλεμο.
Μια μέρα μπήκα στο δωμάτιο και την είδα να κρατάει το μαντήλι της σφιχτά στο χέρι.
«Γιάννη;»
«Εδώ είμαι, μάνα.»
«Πότε θα πάμε σπίτι;»
Ένιωσα ένα μαχαίρι στην καρδιά. «Σύντομα, μάνα… Σύντομα.»
Η ενοχή έγινε σκιά που με ακολουθούσε παντού: στη δουλειά, στο σπίτι, ακόμα και στον ύπνο μου. Οι φίλοι μου προσπαθούσαν να με παρηγορήσουν.
«Έκανες ό,τι μπορούσες», έλεγε ο Κώστας στο καφενείο.
«Στην Ελλάδα δεν είναι ντροπή να φροντίζεις τους γονείς σου», πεταγόταν ο Μανώλης. «Αλλά καμιά φορά δεν γίνεται αλλιώς.»
Η Ελένη τηλεφωνούσε από τη Γερμανία κάθε Κυριακή.
«Πώς είναι η μαμά;»
«Καλά… όσο μπορεί.»
«Μήπως να έρθω για λίγο;»
«Τώρα το θυμήθηκες;» ξέσπασα μια μέρα. «Όταν εγώ έτρεχα κάθε μέρα, εσύ ήσουν μακριά!»
Σιωπή στην άλλη άκρη της γραμμής.
Η Μαρία προσπαθούσε να κρατήσει το σπίτι ήρεμο για τα παιδιά. Ο μικρός, ο Πέτρος, ρωτούσε συχνά: «Γιατί η γιαγιά δεν μένει πια μαζί μας;» Δεν ήξερα τι να του απαντήσω.
Μια Κυριακή πήγα στο γηροκομείο και βρήκα τη μάνα μου να κάθεται στον κήπο με μια άλλη ηλικιωμένη γυναίκα.
«Αυτός είναι ο γιος μου», είπε περήφανα στη φίλη της.
Ένιωσα ένα κύμα ανακούφισης – ίσως είχε αρχίσει να συνηθίζει. Αλλά το ίδιο βράδυ με πήρε τηλέφωνο η νοσοκόμα: «Η κυρία Σοφία είχε κρίση πανικού. Ζητούσε εσάς.»
Έτρεξα εκεί μέσα στη νύχτα. Την βρήκα να τρέμει στο κρεβάτι της.
«Μη μ’ αφήνεις εδώ…» ψιθύρισε.
Την κράτησα αγκαλιά μέχρι που αποκοιμήθηκε. Στο δρόμο για το σπίτι ένιωθα πιο μόνος από ποτέ.
Οι μήνες περνούσαν. Η υγεία της μάνας μου χειροτέρευε. Κάθε φορά που πήγαινα, έμοιαζε πιο αδύναμη, πιο μακριά από τον κόσμο μας.
Μια μέρα ήρθε η Ελένη από τη Γερμανία. Την πήγαμε μαζί στο γηροκομείο. Η μάνα μας δεν την αναγνώρισε καν.
«Συγγνώμη», ψιθύρισε η Ελένη όταν βγήκαμε έξω.
«Δεν έχει νόημα πια», της είπα κουρασμένος.
Το τελευταίο βράδυ πριν φύγει η Ελένη, καθίσαμε στο παλιό μας δωμάτιο και μιλήσαμε σαν παιδιά.
«Έκανες ό,τι μπορούσες», είπε δακρυσμένη.
«Δεν ξέρω αν ήταν αρκετό», απάντησα.
Όταν η μάνα μου πέθανε λίγους μήνες μετά, ένιωσα ένα κενό που δεν περιγράφεται. Στην κηδεία ήρθαν όλοι οι συγγενείς – ακόμα κι αυτοί που είχαν χρόνια να φανούν. Άκουγα ψιθύρους πίσω από την πλάτη μου: «Τον άφησε σε γηροκομείο…»
Το βράδυ γύρισα σπίτι και κάθισα μόνος στην κουζίνα. Κοίταξα μια παλιά φωτογραφία: εγώ παιδί στην αγκαλιά της μάνας μου, εκείνη νέα και χαμογελαστή.
Ακόμα αναρωτιέμαι: Έκανα το σωστό; Ή απλώς λύγισα κάτω από το βάρος της ευθύνης;
Πώς μπορεί κανείς να συγχωρέσει τον εαυτό του όταν νιώθει ότι πρόδωσε τον άνθρωπο που τον έφερε στον κόσμο; Εσείς τι θα κάνατε στη θέση μου;