Όταν η πεθερά μου με πήρε τηλέφωνο στις πέντε: Είμαι καλή μάνα ή απλώς κακή νύφη;
«Μαρία, γιατί δεν ήρθες σήμερα να φας μαζί μας;» Η φωνή της πεθεράς μου, της κυρίας Ελένης, διαπερνά το κινητό μου σαν μαχαίρι. Είναι πέντε το απόγευμα, μόλις έχω καταφέρει να καθίσω για λίγο στον καναπέ, με τον μικρό μου, τον Γιώργο, να κοιμάται επιτέλους μετά από μια μέρα γεμάτη κλάματα και απαιτήσεις.
«Δεν μπορούσα, κυρία Ελένη. Ο Γιώργος ήταν ανήσυχος, δεν ήθελα να τον ταλαιπωρήσω», απαντώ όσο πιο ήρεμα μπορώ, αλλά μέσα μου βράζω. Ξέρω τι θα ακολουθήσει.
«Πάντα βρίσκεις μια δικαιολογία. Εμείς μεγαλώσαμε τρία παιδιά χωρίς να λείψουμε ποτέ από το τραπέζι της Κυριακής. Εσύ;»
Σιωπή. Νιώθω το στομάχι μου να σφίγγεται. Θέλω να ουρλιάξω, να της πω ότι δεν είναι όλα όπως παλιά, ότι οι καιροί άλλαξαν, ότι δεν αντέχω άλλο αυτή την πίεση. Αλλά το μόνο που καταφέρνω να ψελλίσω είναι: «Κάνω ό,τι μπορώ».
Κλείνω το τηλέφωνο και μένω να κοιτάζω το ταβάνι. Ο άντρας μου, ο Νίκος, δουλεύει μέχρι αργά. Η μάνα του είναι η σκιά μας – πάντα παρούσα, πάντα έτοιμη να κρίνει. Θυμάμαι την πρώτη φορά που με γνώρισε: με κοίταξε από πάνω μέχρι κάτω και είπε στον Νίκο «Ωραία κοπέλα, αλλά φαίνεται λίγο αδύναμη». Από τότε προσπαθώ να αποδείξω ότι είμαι αρκετή – για εκείνη, για τον Νίκο, για τον γιο μου.
Το βράδυ ο Νίκος γυρίζει κουρασμένος. «Σε πήρε η μάνα μου;» ρωτάει με το που μπαίνει.
«Ναι. Πάλι τα ίδια.»
«Μην της δίνεις σημασία. Ξέρεις πώς είναι.»
Αλλά δεν είναι τόσο απλό. Γιατί κάθε φορά που η κυρία Ελένη με επικρίνει, νιώθω πως αποτυγχάνω σε όλα. Δεν είμαι αρκετά καλή μάνα, ούτε αρκετά καλή νύφη. Πόσες φορές έχω ακούσει «έτσι κάνουν οι καλές νύφες», «οι καλές μάνες δεν αφήνουν το παιδί τους στη γιαγιά», «οι καλές γυναίκες κρατούν το σπίτι καθαρό»;
Στο χωριό που μεγάλωσα, η μάνα μου ήταν πάντα υπόλογη στη γιαγιά μου. Θυμάμαι να τη βλέπω να σκουπίζει τα δάκρυά της πίσω από την πόρτα όταν η γιαγιά έλεγε πως «δεν ξέρει να μαγειρεύει σωστά». Της ορκίστηκα πως εγώ δεν θα αφήσω κανέναν να με κάνει να νιώθω έτσι. Κι όμως, εδώ είμαι.
Την επόμενη μέρα, η κυρία Ελένη εμφανίζεται απρόσκλητη στο σπίτι. Χτυπάει την πόρτα με εκείνο το χαρακτηριστικό της χτύπημα – τρεις φορές γρήγορα, μία αργά.
«Ήρθα να βοηθήσω», λέει μπαίνοντας στην κουζίνα χωρίς να περιμένει απάντηση. Κοιτάζει γύρω της: τα πιάτα στο νεροχύτη, τα παιχνίδια του Γιώργου στο πάτωμα.
«Δεν προλαβαίνεις τίποτα εσύ;»
Σφίγγω τα δόντια μου. «Προσπαθώ…»
«Εμείς στην ηλικία σου είχαμε ήδη δύο παιδιά και δουλεύαμε στα χωράφια.»
Ο Γιώργος ξυπνάει και αρχίζει να κλαίει. Τρέχω κοντά του, αλλά η πεθερά μου με προλαβαίνει.
«Άσε με εμένα! Ξέρω καλύτερα.» Παίρνει το παιδί αγκαλιά κι εγώ μένω να κοιτάζω σαν ξένη μέσα στο ίδιο μου το σπίτι.
Το βράδυ ξεσπάω στον Νίκο.
«Δεν αντέχω άλλο! Θέλω να φύγουμε, να πάμε κάπου μόνοι μας!»
Με κοιτάζει κουρασμένος. «Δεν γίνεται τώρα, Μαρία. Η δουλειά μου είναι εδώ. Η μάνα μου θέλει το καλό μας.»
«Το καλό μας ή τον έλεγχο;»
Σιωπή. Ξαφνικά νιώθω μόνη. Σαν να παλεύω με ένα αόρατο τέρας που κανείς άλλος δεν βλέπει.
Τις επόμενες μέρες αποφεύγω τα τηλεφωνήματα της κυρίας Ελένης. Αλλά εκείνη επιμένει: μηνύματα, κλήσεις, ακόμα και σημειώματα κάτω από την πόρτα («Μην ξεχάσεις το φαγητό του παιδιού!»). Νιώθω πως πνίγομαι.
Μια Κυριακή πρωί αποφασίζω να πάρω τον Γιώργο και να πάμε μια βόλτα στη θάλασσα. Θέλω να αναπνεύσω. Στην παραλία βλέπω άλλες μάνες με τα παιδιά τους – κάποιες γελούν, κάποιες μοιάζουν εξαντλημένες σαν κι εμένα.
Κάθομαι στην άμμο και σκέφτομαι: Γιατί πρέπει πάντα να απολογούμαι; Γιατί πρέπει να διαλέξω ανάμεσα στο να είμαι καλή μάνα ή καλή νύφη;
Το απόγευμα γυρίζουμε σπίτι και βρίσκω την κυρία Ελένη να μας περιμένει στην είσοδο.
«Πού ήσουν; Το παιδί πρέπει να τρώει στην ώρα του!»
«Ήθελα λίγο χρόνο μαζί του… Μαζί μου!» φωνάζω χωρίς να το καταλάβω.
Με κοιτάζει σαστισμένη. Για πρώτη φορά βλέπω στα μάτια της κάτι σαν φόβο – ή μήπως είναι λύπη;
«Δεν θέλω το κακό σου, Μαρία», λέει χαμηλόφωνα.
«Αλλά δεν με αφήνεις ποτέ να είμαι ο εαυτός μου», της απαντώ.
Εκείνη τη στιγμή ο Νίκος βγαίνει στην πόρτα.
«Τι γίνεται εδώ;»
«Τίποτα», λέμε και οι δύο ταυτόχρονα.
Το βράδυ σκέφτομαι όλα όσα ειπώθηκαν – και όσα δεν ειπώθηκαν ποτέ. Ίσως η κυρία Ελένη φοβάται πως θα χάσει τον γιο της ή τον εγγονό της. Ίσως εγώ φοβάμαι πως δεν θα καταφέρω ποτέ να είμαι αρκετή για όλους.
Αλλά ποιος αποφασίζει τι σημαίνει «καλή μάνα» ή «καλή νύφη»; Πρέπει πάντα μια γυναίκα στην Ελλάδα να ζει ανάμεσα σε δύο κόσμους – αυτόν της οικογένειας που μεγάλωσε και αυτόν της οικογένειας που δημιούργησε;
Κοιτάζω τον Γιώργο που κοιμάται ήσυχος δίπλα μου και σκέφτομαι: Μήπως τελικά το μόνο που έχει σημασία είναι αυτό που βλέπω στα μάτια του παιδιού μου;
Εσείς τι λέτε; Μπορεί μια γυναίκα στην Ελλάδα του σήμερα να είναι ταυτόχρονα καλή μάνα και κακή νύφη; Ή μήπως ήρθε η ώρα να ορίσουμε εμείς οι ίδιες τους ρόλους μας;