«Η πεθερά μου ζούσε μέσα στο σπίτι μου 27 χρόνια — και τώρα που φεύγει η κόρη μου, δεν ξέρω αν πρέπει να φύγω κι εγώ»
«Το παιδί θα φύγει και εσύ τώρα θυμήθηκες ότι πνίγεσαι;» μου πέταξε η κυρία Ευανθία από την κουζίνα, χωρίς καν να με κοιτάξει. Ανακάτευε τα φασολάκια στην κατσαρόλα σαν να μιλούσε για τον καιρό. Ο Στέλιος καθόταν στο τραπέζι, με το κινητό στο χέρι, και δεν είπε τίποτα. Ούτε ένα «μάνα, φτάνει». Ούτε ένα βλέμμα προς το μέρος μου.
Εκείνη τη στιγμή κατάλαβα πως, αν δεν μιλήσω τώρα στα πενήντα δύο μου, δεν θα μιλήσω ποτέ.
Ζω με την πεθερά μου σχεδόν όσο ζω με τον άντρα μου. Στην αρχή ήταν «μέχρι να συνέλθει μετά τον θάνατο του πεθερού». Μετά έγινε «για να βοηθάει με το παιδί». Μετά «τώρα πού να τρέχει η γυναίκα μόνη της». Και κάπως έτσι πέρασαν είκοσι επτά χρόνια.
Δεν ήταν μόνο ότι ήταν μέσα στο σπίτι. Ήταν παντού. Στα ντουλάπια μου, στις κατσαρόλες μου, στον τρόπο που μεγάλωνα την κόρη μου, ακόμα και στο πώς δίπλωνα τις πετσέτες. Αν άργησα από τη δουλειά, σχολίαζε. Αν ντύθηκα λίγο πιο προσεγμένα, σχολίαζε. Αν είπα ότι θέλω να ανοίξω ένα μικρό λογιστικό γραφείο με μια φίλη μου, γέλασε.
«Σιγά μην κάνεις και καριέρα τώρα. Το σπίτι σου να κοιτάς.»
Και ο Στέλιος;
Ο Στέλιος πάντα ο ίδιος. Ήσυχος. Βολικός. Άφαντος εκεί που έπρεπε να σταθεί. Δούλευε, έφερνε χρήματα, πλήρωνε λογαριασμούς και πίστευε ότι αυτό αρκεί. Όταν του έλεγα ότι δεν αντέχω άλλο, μου απαντούσε σχεδόν μηχανικά.
«Μην τα μεγαλοποιείς, Μαρία. Έτσι είναι οι μάνες.»
Έτσι είναι οι μάνες; Όχι. Έτσι είναι όταν κανείς δεν βάζει όρια.
Εγώ δούλεψα χρόνια όπου έβρισκα. Σε γραφεία, σε ένα φροντιστήριο στη γραμματεία, μετά part-time σε μια ασφαλιστική. Ό,τι έβγαζα πήγαινε στο σπίτι, στα ιδιαίτερα της Ιωάννας, στα κοινόχρηστα, στις τρύπες που ανοίγουν συνέχεια στην ελληνική οικογένεια και δεν κλείνουν ποτέ. Δικό μου κομπόδεμα δεν έφτιαξα. Πάντα κάτι προέκυπτε. ΕΝΦΙΑ, φροντιστήρια, το αυτοκίνητο, η μέση της κυρίας Ευανθίας, ένα δάνειο που «πρέπει να το περάσουμε όλοι μαζί». Και εγώ πάντα να κάνω πίσω.
Δεν θα πω ψέματα. Φοβόμουν και τον κόσμο.
Τη γειτονιά. Τα σόγια. Τα γνωστά λόγια.
«Στα καλά καθούμενα διαλύει το σπίτι της;»
«Για μια πεθερά θα χωρίσει;»
«Και πού θα πάει σε αυτή την ηλικία;»
Τα άκουγα πριν καν ειπωθούν.
Η Ιωάννα μεγάλωσε μέσα σε αυτή την ατμόσφαιρα. Ένα παιδί ήσυχο, μαζεμένο, που καταλάβαινε περισσότερα απ’ όσα λέγαμε. Πέρσι πέρασε στη Θεσσαλονίκη. Από χαρά έκλαιγα το βράδυ και το πρωί ένιωθα να μου κόβονται τα πόδια. Γιατί μαζί με τη βαλίτσα της ετοίμαζε, χωρίς να το ξέρει, και τη δική μου αλήθεια.
Πριν τρεις εβδομάδες με βρήκε στο μπαλκόνι να κλαίω σιγανά.
«Μαμά, όταν φύγω, εσύ τι θα κάνεις;» με ρώτησε.
«Τι εννοείς, αγάπη μου;»
«Μη μου λες ψέματα. Σε βλέπω χρόνια. Δεν είσαι καλά εδώ.»
Ένιωσα ντροπή. Σαν να με ξεγύμνωσε το ίδιο μου το παιδί με μία πρόταση.
«Έμεινα για σένα», της είπα.
Και τότε με κοίταξε όπως δεν με είχε κοιτάξει ποτέ.
«Μαμά, έμεινες και από φόβο. Και για το τι θα πει ο κόσμος. Μη το φορτώνεις όλο σε μένα.»
Πόνεσε. Γιατί ήταν αλήθεια.
Το ίδιο βράδυ τόλμησα να μιλήσω στον Στέλιο. Του είπα ότι θέλω να νοικιάσω ένα μικρό διαμέρισμα κοντά στη δουλειά μου. Ότι δεν αντέχω άλλο να ζω σαν φιλοξενούμενη μέσα στο ίδιο μου το σπίτι. Ότι θέλω, έστω τώρα, να δω πώς είναι να αναπνέω χωρίς να με κρίνει κάποιος για το αν έβαλα πολύ αλάτι στις πατάτες.
Σήκωσε το κεφάλι αργά.
«Σοβαρολογείς;»
«Ναι.»
Η κυρία Ευανθία, που φυσικά άκουγε πίσω από την πόρτα, μπήκε μέσα έξαλλη.
«Ντροπή σου. Στα γεράματα θες να διαλύσεις το παιδί σου;»
«Ποιο παιδί; Ο Στέλιος είναι πενήντα πέντε χρονών», της απάντησα, και ήταν η πρώτη φορά που δεν κατέβασα το βλέμμα.
Εκείνη άρχισε να φωνάζει. Ότι είμαι αχάριστη. Ότι με μάζεψαν. Ότι αν δεν ήταν ο γιος της, εγώ δεν θα είχα πού να σταθώ. Και ο Στέλιος; Πάλι εκεί. Άφωνος στην αρχή, μετά εκνευρισμένος όχι με τη μάνα του, με μένα.
«Γιατί το κάνεις τώρα όλο αυτό; Τώρα που φεύγει η Ιωάννα;»
Γέλασα πικρά. «Ακριβώς γι’ αυτό. Γιατί τόσα χρόνια έκανα υπομονή για να μη μεγαλώσει μέσα σε διάλυση. Και τελικά μεγάλωσε μέσα στη σιωπή.»
Η πιο βαριά στιγμή ήρθε μετά. Η Ιωάννα είχε ακούσει τα πάντα από το δωμάτιό της. Βγήκε με μάτια κόκκινα και είπε στον πατέρα της:
«Μπαμπά, μια φορά στη ζωή σου, πάρε θέση.»
Σιωπή.
Μόνο το ρολόι της κουζίνας ακουγόταν. Τικ τακ. Τικ τακ. Λες και μετρούσε τα χρόνια που έχασα.
Ο Στέλιος έσφιξε τα χείλη και είπε κάτι που ακόμα βουίζει στ’ αυτιά μου.
«Αν περάσεις αυτή την πόρτα, να μην ξαναγυρίσεις.»
Από εκείνο το βράδυ κοιμάμαι ελάχιστα. Κοιτάζω αγγελίες για μικρά σπίτια. Μετράω τον μισθό μου ξανά και ξανά. Σκέφτομαι λογαριασμούς, ενοίκια, μοναξιά, κουτσομπολιά, φόβο. Σκέφτομαι όμως και την ησυχία. Έναν καφέ στο δικό μου μπαλκόνι. Ένα τραπέζι που κανείς δεν θα το ελέγχει με το δάχτυλο. Ένα κλειδί που θα ανοίγει κάτι δικό μου.
Η Ιωάννα φεύγει σε δέκα μέρες. Χτες, όσο διπλώναμε ρούχα για τη βαλίτσα της, μου έπιασε το χέρι.
«Μαμά, μη μείνεις εκεί μόνο και μόνο επειδή συνήθισες τον πόνο.»
Αυτό ήταν. Αυτή η φράση με τελείωσε και με ξύπνησε μαζί.
Δεν ξέρω ακόμα αν θα φύγω αύριο, σε έναν μήνα ή αν θα λυγίσω τελευταία στιγμή. Ξέρω μόνο ότι για πρώτη φορά δεν φοβάμαι τόσο τη μοναξιά όσο φοβάμαι να περάσουν άλλα δέκα χρόνια και να μην έχω ζήσει ούτε μία μέρα όπως την ήθελα εγώ.
Πείτε μου ειλικρινά… εσείς θα φεύγατε μετά από τόσα χρόνια ή θα δίνατε άλλη μία ευκαιρία;
Και πόση ζωή μπορεί να αντέξει ένας άνθρωπος να αφήνει στην άκρη, μέχρι να θυμηθεί ότι αξίζει κι αυτός λίγο χώρο;