«Δεν είσαι άτυχη, φοβάσαι»: Το διαζύγιο, η ταπείνωση στο πατρικό και η μέρα που μια φίλη μού είπε την αλήθεια κατάμουτρα
«Πάλι άργησε να τα βάλει;» είπε η μάνα μου από την κουζίνα, χωρίς καν να με κοιτάξει. Κρατούσα το κινητό στο χέρι και κοίταζα την οθόνη λες και με το βλέμμα θα έμπαιναν τα χρήματα. Ο Νίκος δεν είχε στείλει ακόμα τίποτα για τα παιδιά και ήταν 28 του μήνα. Στο τραπέζι υπήρχε ένας λογαριασμός της ΔΕΗ, μια απόδειξη από το φαρμακείο και η σχολική λίστα της μικρής μου, της Ελευθερίας. Ένιωσα το πρόσωπό μου να καίει.
«Θα τα βάλει», ψιθύρισα.
Ο πατέρας μου ξερόβηξε πίσω από την εφημερίδα.
«Κάθε μήνα το ίδιο λες, Μαρία.»
Δεν άντεχα πιο πολύ. Πήρα το κινητό και βγήκα στο μπαλκόνι του πατρικού μου στο Περιστέρι, εκεί που γύρισα στα τριάντα οχτώ μου με δύο παιδιά, δύο βαλίτσες και μια ντροπή που δεν χωρούσε πουθενά. Ο αέρας μύριζε καμένο καφέ και εξατμίσεις. Άκουγα μια γειτόνισσα να φωνάζει στο παιδί της από απέναντι, ένα μηχανάκι να μαρσάρει, την πόλη να τρέχει κανονικά, ενώ εγώ ήμουν κολλημένη.
Το διαζύγιο με τον Νίκο δεν έγινε από μια μεγάλη προδοσία. Μακάρι να ήταν τόσο απλό. Μας έφαγε η σιωπή, η γκρίνια, οι λογαριασμοί, οι μικρές προσβολές που συσσωρεύονται σαν σκόνη. Δώδεκα χρόνια έμεινα σπίτι. Μεγάλωσα τον Στέλιο και την Ελευθερία, έτρεχα σχολεία, γιατρούς, σούπερ μάρκετ, μαγείρευα, καθάριζα, τα προλάβαινα όλα. Και κάπου εκεί έπεισα τον εαυτό μου ότι αυτό ήταν αρκετό. Ότι δεν χρειαζόταν να έχω δικά μου λεφτά. Ότι ήμασταν ομάδα.
Μόνο που όταν η ομάδα διαλύθηκε, εγώ έμεινα χωρίς πάγκο να κάτσω.
Η χειρότερη στιγμή δεν ήταν όταν μάζεψα τα πράγματά μου. Ήταν λίγες μέρες μετά, όταν η Ελευθερία με ρώτησε χαμηλόφωνα:
«Μαμά, εδώ θα μείνουμε για πάντα με τον παππού και τη γιαγιά;»
Δεν ήξερα τι να της πω. Της χάιδεψα μόνο τα μαλλιά.
Η κολλητή μου, η Δήμητρα, ερχόταν συχνά. Μου έφερνε τυρόπιτες από τον φούρνο, καφέ, καμιά φορά και σακούλες από το σούπερ μάρκετ χωρίς να λέει πολλά. Την αγαπούσα γι’ αυτό. Μέχρι που ένα απόγευμα τα κάναμε όλα χάλια.
Καθόμασταν σε ένα καφέ στο Αιγάλεω. Της έλεγα πάλι για τον Νίκο, ότι άργησε, ότι μου είπε «έχω κι εγώ υποχρεώσεις», ότι ίσως τον πίεζα πολύ. Η Δήμητρα με κοιτούσε σιωπηλή, χτυπώντας το νύχι της στο ποτήρι.
«Μπορώ να σου πω κάτι και να μη με μισήσεις;» είπε.
«Εξαρτάται.»
«Δεν είσαι μόνο θύμα, Μαρία. Έχεις βολευτεί να φοβάσαι.»
Την κοίταξα σαν να με χαστούκισε.
«Μπράβο. Πολύ ωραία φίλη είσαι.»
«Άκουσέ με πρώτα.»
«Όχι, δεν θέλω να ακούσω τίποτα. Ξέρεις τι είναι να ξυπνάς και να μην έχεις μία; Να ζητάς από τον πατέρα σου λεφτά για το φροντιστήριο;»
«Ξέρω ότι σου μιλάω μήνες για δουλειά και αλλάζεις κουβέντα. Ξέρω ότι είσαι έξυπνη και ικανή και προτιμάς να λες πως δεν μπορείς, γιατί αν προσπαθήσεις και αποτύχεις, θα πονέσει πιο πολύ.»
Σηκώθηκα τόσο απότομα που κόντεψα να ρίξω την καρέκλα.
«Να πας να τα πεις σε άλλον αυτά.»
Έφυγα με κόμπο στον λαιμό. Για τρεις βδομάδες δεν της μίλησα. Αλλά τα λόγια της καρφώθηκαν μέσα μου και δεν έβγαιναν. Τη νύχτα, όταν όλοι κοιμόντουσαν, τα ξανάκουγα. Έχεις βολευτεί να φοβάσαι.
Θύμωνα. Μετά έκλαιγα. Μετά πάλι θύμωνα. Γιατί στο βάθος ήξερα ότι είχε ακουμπήσει κάτι αληθινό.
Άρχισα να ψάχνω δουλειές κρυφά, με ντροπή σχεδόν. Έφτιαξα βιογραφικό με τη βοήθεια του Στέλιου, που μου έδειχνε πώς στέλνεις μέιλ και με έκανε να νιώθω εκατό χρονών.
«Μαμά, σιγά, όλοι μαθαίνουν», μου είπε.
Έστειλα παντού. Σε καφετέριες, σε γραφεία, σε καταστήματα. Οι περισσότεροι ούτε απάντηση. Σε μια συνέντευξη στην Καλλιθέα, ο υπεύθυνος κοίταξε το βιογραφικό και σήκωσε φρύδι.
«Δώδεκα χρόνια εκτός αγοράς;» είπε.
Ήθελα να ανοίξει η γη.
Κι όμως, δεν σταμάτησα. Δεν ξέρω από πού μου ήρθε. Ίσως από πείσμα. Ίσως από εξάντληση. Ίσως γιατί μια μέρα είδα τη μάνα μου να μετράει ψιλά για να πάρει κρέας και ένιωσα να μικραίνω.
Η δουλειά ήρθε από εκεί που δεν το περίμενα. Ένα μικρό βιβλιοπωλείο στο Παγκράτι ζητούσε άτομο για απογεύματα, τετράωρο. Μπήκα μέσα με τρεμάμενα χέρια. Η ιδιοκτήτρια, η κυρία Άννα, με ρώτησε αν μου αρέσουν τα βιβλία.
Γέλασα άτσαλα.
«Είναι το μόνο πράγμα που δεν με φόβισε ποτέ», της είπα.
Με πήρε δοκιμαστικά. Την πρώτη μέρα μπέρδεψα τις παραγγελίες, άργησα στο ταμείο, κόμπλαρα όταν με ρώτησε ένας πελάτης για μια έκδοση. Γύρισα σπίτι και είπα στη μάνα μου:
«Δεν θα τα καταφέρω.»
Εκείνη, που συνήθως έλεγε τα σκληρά της, ακούμπησε το πιάτο στον νεροχύτη και μου είπε μόνο:
«Πήγαινε και αύριο.»
Πήγα. Και την επόμενη. Και μετά άρχισα να μαθαίνω. Να θυμάμαι τίτλους, να τυλίγω δώρα, να κρατάω το μικρό μου πρόγραμμα. Όταν πήρα τον πρώτο μισθό, δεν ήταν πολλά. Αλλά ήταν δικά μου. Πλήρωσα τα τετράδια της Ελευθερίας, πήρα στον Στέλιο ένα ζευγάρι αθλητικά που χρειαζόταν και κράτησα στην άκρη λίγα ευρώ σε έναν φάκελο μέσα στο συρτάρι. Μικρό πράγμα; Για μένα ήταν ολόκληρη επανάσταση.
Λίγες μέρες μετά πήρα τη Δήμητρα τηλέφωνο.
«Θέλεις να βρεθούμε;» της είπα.
Στο βλέμμα της, όταν κάτσαμε, υπήρχε ενοχή. Πριν μιλήσει, της είπα εγώ:
«Με πλήγωσες πολύ.»
«Το ξέρω.»
«Αλλά είχες και δίκιο. Όχι σε όλα. Αλλά σε αυτό το ένα που δεν άντεχα να ακούσω.»
Η Δήμητρα δάκρυσε πρώτη. Μετά κι εγώ. Γελάσαμε κιόλας, έτσι όπως γίνεται όταν έχεις κρατήσει καιρό κάτι μέσα σου και ξαφνικά ξεφουσκώνει.
Δεν έγιναν όλα μαγικά. Ο Νίκος ακόμα αργεί καμιά φορά. Οι γονείς μου ακόμα με πνίγουν με τις γνώμες τους. Τα λεφτά μετρημένα. Πολύ μετρημένα. Αλλά τώρα, όταν ανοίγω το πορτοφόλι μου και βλέπω μέσα τη δική μου κάρτα μισθοδοσίας, ανασαίνω αλλιώς. Δεν είμαι εκείνη που περιμένει μόνο.
Τελικά, μήπως ο πιο σκληρός τοίχος δεν ήταν το διαζύγιο, αλλά ο φόβος που είχα χτίσει μόνη μου; Και πείτε μου, πόσες γυναίκες ζούμε έτσι για χρόνια χωρίς καν να το παραδεχόμαστε;