«Μαμά, μην έρθεις σήμερα» — Η μέρα που κατάλαβα πως η κόρη μου με έσβηνε σιγά σιγά από τη ζωή της
«Μαμά, μην έρθεις σήμερα. Θα είναι πολύς κόσμος και θα κουραστεί το παιδί.»
Έμεινα με το κινητό στο χέρι, όρθια στην κουζίνα, δίπλα στην κατσαρόλα με τα γεμιστά που είχα φτιάξει από το πρωί για τα έβδομα γενέθλια της μικρής Ιωάννας. Δίπλα, στο τραπέζι, το δωράκι της. Μια κούκλα που μου είχε δείξει σε μια βιτρίνα στην Πατησίων πριν από δύο εβδομάδες και είχε πει ψιθυριστά: «Γιαγιά, αυτή μ’ αρέσει πολύ».
«Πολύς κόσμος;» της είπα. «Μα εγώ η μάνα σου είμαι, Ελένη. Δεν είμαι ξένη.»
Από την άλλη πλευρά, σιωπή. Και μετά εκείνη η φωνή της, η παγωμένη, που τα τελευταία δύο χρόνια δεν έμοιαζε καθόλου με τη φωνή του παιδιού που μεγάλωσα μόνη μου.
«Μην το κάνεις δύσκολο, σε παρακαλώ. Ο Στέλιος λέει ότι είναι καλύτερα να είμαστε λίγοι.»
Ο Στέλιος λέει.
Πάντα ο Στέλιος έλεγε.
Από τότε που πέθανε ο άντρας μου, ο Νίκος, πριν πέντε χρόνια, η Ελένη άλλαξε. Στην αρχή το δικαιολογούσα. Ήταν κι εκείνη πονεμένη. Ο πατέρας της την είχε αδυναμία. Όμως όσο περνούσε ο καιρός, δεν ήταν μόνο η λύπη. Ήταν σαν να άνοιξε μια πόρτα και να με έσπρωχνε σιγά σιγά έξω από τη ζωή της.
Στην αρχή ήταν μικρά πράγματα. Δεν μου έλεγε ότι θα πάνε για Κυριακάτικο τραπέζι στους γονείς του Στέλιου. Το μάθαινα από φωτογραφίες. Μετά σταμάτησε να με φωνάζει για καφέ όταν ερχόταν στη γειτονιά μου. «Δεν πρόλαβα, μαμά». «Είχαμε δουλειές». «Η μικρή νύσταζε».
Κι εγώ κατάπινα. Τι να έκανα; Μάνα είμαι. Όλο λες, άστο, θα περάσει.
Αλλά δεν περνούσε.
Τα πρώτα γενέθλια που έχασα ήταν πέρσι. Πάλι τελευταία στιγμή. «Θα έρθουν πολλά παιδάκια». Μετά ήταν η γιορτή στο σχολείο. «Οι θέσεις είναι περιορισμένες». Μετά η εκδρομή της Κυριακής. «Είναι πιο οικογενειακό». Κι εγώ τι ήμουν δηλαδή;
Εκείνη τη μέρα με τα γεμιστά κάθισα μόνη στο τραπέζι και δεν έφαγα μπουκιά. Άκουγα από το ανοιχτό παράθυρο τα παιδιά της πολυκατοικίας να φωνάζουν στην αυλή και με έπιασε αυτός ο κόμπος, ο γνωστός, εδώ στο στήθος. Σαν να μικραίνει το σπίτι. Σαν να μην χωράω ούτε μέσα στη δική μου ζωή.
Το βράδυ χτύπησε το τηλέφωνο. Ήταν η γειτόνισσά μου, η κυρία Βάσω.
«Μαρία, να σε ρωτήσω κάτι; Δεν ήσουν στα γενέθλια της μικρής;»
Πάγωσα.
«Όχι», της λέω. «Γιατί;»
«Τίποτα, παιδί μου… απλώς είδα στο ζαχαροπλαστείο την Ελένη από χθες να παραγγέλνει τούρτα και σήμερα πέρασα τυχαία από το μαγαζί που το έκαναν. Ήταν ωραία εκδήλωση, φαίνεται. Είχε και τους δικούς του Στέλιου όλους.»
Δεν θυμάμαι τι της απάντησα. Μόνο ότι έκλεισα και κάθισα στο πάτωμα της κουζίνας. Εκεί, δίπλα στον φούρνο. Στα εξήντα δύο μου, να κλαίω σαν χαμένη, γιατί η κόρη μου δεν μου είπε απλώς να μην πάω. Μου είπε ψέματα.
Την επόμενη μέρα πήγα από το σπίτι της χωρίς να τηλεφωνήσω. Ναι, το ξέρω, ίσως λάθος. Αλλά ήμουν άνθρωπος στα όριά του.
Μου άνοιξε ο Στέλιος. Με κοίταξε σαν να του χάλασα το πρόγραμμα.
«Η Ελένη είναι μέσα;»
«Κοιμάται η μικρή», μου είπε ξερά. «Δεν είναι καλή ώρα.»
Τότε άκουσα τη φωνή της Ιωάννας από μέσα.
«Γιαγιά! Ήρθε η γιαγιά;»
Και κάτι μέσα μου έσπασε.
Έσπρωξα την πόρτα και μπήκα. Η Ελένη βγήκε από το σαλόνι ταραγμένη.
«Τι κάνεις εδώ χωρίς να πεις;»
«Αυτό να με ρωτήσεις;» της είπα. «Ή να με ρωτήσεις πώς ένιωσα όταν έμαθα ότι για όλους είχε χώρο εκτός από μένα;»
Ο Στέλιος αναστέναξε δυνατά, επιδεικτικά.
«Πάλι δράματα θα κάνουμε;» είπε.
Γύρισα και τον κοίταξα.
«Δράμα είναι να νιώθει μια μάνα βάρος στο παιδί της.»
Η Ελένη κοκκίνισε. Όχι από ντροπή. Από θυμό.
«Μαμά, με πιέζεις! Πάντα με πιέζεις! Από τότε που έφυγε ο μπαμπάς, κρέμεσαι από πάνω μου. Θέλεις να είσαι παντού. Να ξέρεις τα πάντα. Δεν μπορώ να αναπνεύσω!»
Έμεινα ακίνητη. Για λίγα δευτερόλεπτα δεν άκουγα τίποτα. Ούτε τη μικρή, ούτε τον δρόμο απ’ έξω. Μόνο αυτή τη μία φράση.
Κρέμεσαι από πάνω μου.
«Εγώ;» ψιθύρισα. «Εγώ που περίμενα μέρες να μου τηλεφωνήσεις; Εγώ που έκανα πίσω κάθε φορά για να μη σε ζορίσω;»
Η φωνή μου έτρεμε, και το μισώ όταν μου συμβαίνει αυτό.
«Πες μου την αλήθεια, Ελένη. Με ντρέπεσαι; Ή σου είπε κάποιος ότι περισσεύω;»
Εκείνη κοίταξε για ένα δευτερόλεπτο τον Στέλιο. Μόνο ένα. Αλλά το είδα.
Τα μάτια μου πήγαν πάνω της και ξαφνικά κατάλαβα πολλά. Όχι όλα. Αλλά αρκετά.
«Δεν είναι έτσι…» ψέλλισε.
Ο Στέλιος πετάχτηκε.
«Είναι το σπίτι μας και βάζουμε όρια. Αυτό είναι όλο.»
«Όρια;» είπα. «Όριο είναι να μη βλέπει η γιαγιά το εγγόνι της; Να μαθαίνει από ξένους για τα γενέθλιά του;»
Η Ιωάννα είχε σταθεί στο διάδρομο με τις πυτζάμες και το λαστιχάκι μισοβγαλμένο από τα μαλλιά.
«Μαμά, γιατί κλαίει η γιαγιά;»
Η Ελένη τότε λύγισε. Κάθισε στον καναπέ και έβαλε τα χέρια στο πρόσωπο.
«Δεν ξέρω τι να κάνω…» είπε μέσα από τα δάχτυλά της. «Όλο νιώθω ότι πρέπει να διαλέξω. Αν σε πλησιάσω, ο Στέλιος θυμώνει. Αν κρατήσω απόσταση, εσύ πληγώνεσαι. Κουράστηκα.»
Δεν περίμενα αυτή την παραδοχή. Ειλικρινά. Για πρώτη φορά δεν μιλούσε σαν ξένη. Μιλούσε σαν το παιδί μου. Φοβισμένη. Μπερδεμένη. Αδύναμη.
Πήγα να της πω κάτι μαλακό, κάτι να μας σώσει, αλλά ο Στέλιος πέταξε τα κλειδιά του στο τραπέζι και είπε:
«Αν είναι να γίνει πάλι κέντρο η μάνα σου, εγώ φεύγω.»
Και τότε η Ελένη σήκωσε το κεφάλι της και τον κοίταξε όπως δεν τον είχε κοιτάξει ποτέ μπροστά μου.
«Ίσως έπρεπε να είχες φύγει νωρίτερα», του είπε.
Σιωπή. Βαριά. Αληθινή.
Δεν λύθηκαν όλα εκείνη τη μέρα, μην πω ψέματα. Δεν αγκαλιαστήκαμε και έγιναν όλα όπως παλιά. Αυτά δεν γίνονται έτσι. Περάσαμε μήνες δύσκολους. Κλάματα, κουβέντες μισές, θυμό, αποστάσεις. Η Ελένη ξεκίνησε και με μια σύμβουλο, γιατί είχε πνιγεί και το ήξερε. Κι εγώ έμαθα κάτι πικρό: καμιά φορά, από τον φόβο μην χάσεις το παιδί σου, σωπαίνεις τόσο πολύ που τελικά χάνεις και τη φωνή σου και τη θέση σου.
Τώρα βλέπω την Ιωάννα πιο συχνά. Όχι όσο θα ήθελα. Αλλά χωρίς ψέματα. Αυτό μόνο του είναι κάτι.
Ακόμα πονάω. Ακόμα υπάρχουν μέρες που κοιτάζω το κινητό και σκέφτομαι αν θα με θυμηθούν χωρίς να ζητήσω χώρο εγώ η ίδια.
Πείτε μου, μια μάνα πότε πρέπει να κάνει πίσω και πότε να χτυπήσει την πόρτα και να πει «ως εδώ»;
Και τελικά, πόσα ψέματα αντέχει μια σχέση πριν γίνει σιωπή;