«Πάρε το δάνειο στο όνομά σου, κορίτσι μου» — Η στιγμή που κατάλαβα πως ο γάμος μου είχε τελειώσει μέσα στο ίδιο μου το σπίτι
«Υπόγραψε εδώ, Μαρίνα. Μην το κάνουμε θέμα πάλι.»
Η φωνή της κυρίας Αλεξάνδρας έκοψε την κουζίνα στα δύο. Τα χαρτιά ήταν απλωμένα πάνω στο τραπέζι, δίπλα στον ελληνικό καφέ της και στο τασάκι της. Ο Στέλιος στεκόταν όρθιος, με τα χέρια στις τσέπες, και κοιτούσε το πάτωμα. Κι εγώ, με την ποδιά ακόμα δεμένη από το μαγείρεμα, ένιωθα σαν να με είχαν στήσει σε τοίχο.
«Δάνειο; Στο δικό μου όνομα; Για σπίτι που δεν είναι δικό μου;» είπα και η φωνή μου βγήκε πιο σιγανή απ’ όσο ήθελα.
Η πεθερά μου αναστέναξε θεατρικά.
«Για το σπίτι της οικογένειας, Μαρίνα. Εδώ ζεις. Εδώ σε δεχτήκαμε. Τι θα πει δεν είναι δικό σου;»
Εκείνη τη στιγμή κατάλαβα κάτι που μάλλον ήξερα καιρό αλλά δεν τολμούσα να το πω ούτε στον εαυτό μου. Δεν ζούσα σε σπίτι. Ζούσα σε καθεστώς.
Από την πρώτη μέρα του γάμου μας μπήκα στο διαμέρισμα της κυρίας Αλεξάνδρας σαν φιλοξενούμενη που έπρεπε να αποδείξει ότι αξίζει να μείνει. Εκείνη κρατούσε τα κλειδιά, τα λεφτά για τα κοινόχρηστα, το πρόγραμμα του φαγητού, ακόμα και το πότε θα μπει πλυντήριο. Αν έκοβα τη σαλάτα «χοντρή», είχε παρατήρηση. Αν άργησα από τη δουλειά, με περίμενε στην πόρτα με μούτρα.
«Στο σπίτι μας τρώμε στις δύο. Δεν είναι ξενοδοχείο εδώ.»
Ο Στέλιος τότε γελούσε αμήχανα.
«Έλα μωρέ, ξέρεις πώς είναι η μάνα.»
Ναι. Ήξερα. Και κάθε μέρα τη μάθαινα καλύτερα.
Δούλευα σε φαρμακείο στο Παγκράτι, οχτάωρο που συχνά γινόταν δεκάωρο. Γυρνούσα κουρασμένη και δεν άκουγα ποτέ ένα «κάτσε να ξεκουραστείς». Άκουγα «βγάλε τα παπούτσια σου, μόλις σφουγγάρισα», «η κατσαρόλα δεν τρίφτηκε καλά», «ο Στέλιος θέλει το πουκάμισό του σιδερωμένο από βραδύς». Σιγά σιγά άρχισα να κινούμαι μέσα στο σπίτι σαν να ζητούσα συγγνώμη που υπάρχω.
Το χειρότερο δεν ήταν εκείνη. Το χειρότερο ήταν ο άντρας μου.
Όποτε προσπαθούσα να του μιλήσω, έβρισκε τρόπο να το μικρύνει.
«Μαρίνα, μην τα παίρνεις όλα προσωπικά.»
«Μάνα είναι, μεγάλωσε μόνη της εμένα, έχει έναν τρόπο.»
«Κάνε λίγο υπομονή για την ησυχία μας.»
Η ησυχία μας. Τι αστείο. Εγώ κάθε βράδυ κοιμόμουν με κόμπο στο στομάχι.
Όταν η κυρία Αλεξάνδρα αποφάσισε ότι το σπίτι θέλει ανακαίνιση, δεν με ρώτησε. Το ανακοίνωσε.
«Η κουζίνα είναι παλιά. Τα πλακάκια στο μπάνιο ντροπή. Θα τα φτιάξουμε όλα.»
«Με τι λεφτά;» ρώτησα.
Με κοίταξε σαν να είπα βλακεία.
«Θα πάρεις εσύ δάνειο. Είσαι και η πιο σταθερή εργασιακά.»
Νόμιζα ότι αστειευόταν. Δεν αστειευόταν.
Ο Στέλιος είχε κάτι χρέη από μια παλιά δουλειά που είχε κλείσει, εκείνη ήταν συνταξιούχος, άρα η “λογική λύση” ήμουν εγώ. Εγώ να χρεωθώ για να ανέβει η αξία ενός σπιτιού που ανήκε αποκλειστικά στην πεθερά μου. Και όλοι το έλεγαν λες και μου ζητούσαν να πάρω ψωμί από τον φούρνο.
«Δεν γίνεται αυτό», είπα εκείνο το βράδυ στο δωμάτιό μας.
Ο Στέλιος καθόταν στην άκρη του κρεβατιού και σκάλιζε το κινητό.
«Γίνεται, άμα θες να βοηθήσεις.»
«Να βοηθήσω; Με δάνειο στο όνομά μου; Κι αν αύριο γίνει κάτι; Αν χωρίσουμε; Αν χάσω τη δουλειά μου;»
Σήκωσε επιτέλους το κεφάλι.
«Τι λες τώρα για χωρισμούς; Γιατί τα πας πάντα στο ακραίο;»
Γέλασα. Όχι από χαρά. Από εκείνο το νευρικό, το πικρό.
«Γιατί μόνο εγώ βλέπω τι γίνεται εδώ μέσα, Στέλιο. Η μάνα σου με έχει για υπηρέτρια και τώρα με θέλει και χρεωμένη.»
Άνοιξε την πόρτα τότε η κυρία Αλεξάνδρα χωρίς καν να χτυπήσει.
«Άκουσα πολύ σωστά; Εγώ σε έχω υπηρέτρια; Εγώ που σε πήρα σπίτι μου;»
Σηκώθηκα όρθια.
«Αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα. Ποτέ δεν το είδατε σαν σπίτι και για μένα. Πάντα ήταν το σπίτι σας, οι κανόνες σας, οι αποφάσεις σας. Κι εγώ να υπηρετώ.»
Πετάχτηκε ο Στέλιος ανάμεσά μας.
«Φτάνει! Για ένα δάνειο γίνεται όλο αυτό;»
Τον κοίταξα και εκεί ήταν που τελείωσαν όλα μέσα μου. Όχι όταν φώναζε η πεθερά μου. Όχι όταν με υποτιμούσε. Αλλά όταν ο άνθρωπός μου είδε την αξιοπρέπειά μου να παζαρεύεται και το είπε “ένα δάνειο”.
Το ίδιο βράδυ δεν κοιμήθηκα. Άκουγα το ψυγείο να βουίζει, ένα μηχανάκι να περνάει από κάτω, την ανάσα του Στέλιου δίπλα μου ήρεμη σαν να μην είχε γίνει τίποτα. Σηκώθηκα στις πέντε, πριν ξημερώσει καλά, έβγαλα μια βαλίτσα από το πάνω ντουλάπι και άρχισα να βάζω μέσα ρούχα, τα χαρτιά μου, λίγες φωτογραφίες, το φορτιστή μου. Τα χέρια μου έτρεμαν, αλλά για πρώτη φορά μετά από χρόνια ένιωθα καθαρά.
Ο Στέλιος ξύπνησε από τον ήχο του φερμουάρ.
«Τι κάνεις;» μου είπε θαμπωμένος.
«Φεύγω.»
«Μαρίνα, μη γίνεσαι δραματική.»
Γύρισα και τον κοίταξα.
«Δραματικό είναι να ζητάς από τη γυναίκα σου να χρεωθεί για να είναι όλοι ήσυχοι εκτός από εκείνη.»
Η πεθερά μου βγήκε στο διάδρομο με τη ρόμπα.
«Αν περάσεις αυτή την πόρτα, να μην ξαναγυρίσεις.»
Πήρα την τσάντα μου και την κοίταξα ίσια στα μάτια.
«Αυτό είναι το πρώτο σωστό πράγμα που μου είπατε.»
Έφυγα με έναν κόμπο στον λαιμό και είκοσι ευρώ στο πορτοφόλι. Πήγα για λίγες μέρες στη φίλη μου την Ειρήνη στο Αιγάλεω. Έκλαιγα στο μπάνιο για να μη με ακούει. Μετά έψαξα μικρό στούντιο, έκοψα έξοδα, πήρα δεύτερες βάρδιες. Δύσκολα, πολύ δύσκολα. Αλλά κάθε βράδυ που κλείδωνα τη δική μου πόρτα, ένιωθα ότι ξαναβρίσκω το δέρμα μου.
Ο Στέλιος με πήρε αρκετές φορές.
«Γύρνα, να το βρούμε.»
Μα δεν ήταν πια θέμα λύσης. Ήταν θέμα αλήθειας. Όταν χρειάστηκα άντρα δίπλα μου, βρήκα έναν γιο που φοβόταν να δυσαρεστήσει τη μάνα του.
Δεν ξέρω γιατί κάποιες γυναίκες μαθαίνουμε να αντέχουμε τόσο πολύ μέχρι να σπάσουμε. Ίσως γιατί μας έχουν πείσει ότι η υπομονή είναι αρετή, ακόμα κι όταν σε διαλύει.
Εγώ έφυγα όταν κατάλαβα πως αν έμενα, θα έχανα και τα λεφτά μου και τον εαυτό μου.
Εσείς τι θα κάνατε στη θέση μου; Άργησα να φύγω ή έπρεπε να προσπαθήσω κι άλλο;