Όταν η βροχή πέφτει στη σκεπή: Μια μάχη ανάμεσα σε δυο σπίτια
«Γιάννη, ως πότε θα πρέπει να διαλέγεις ανάμεσά μας;» ακούστηκα να φωνάζω, με τα παπούτσια μούσκεμα πάνω στα πλακάκια, καθώς μια ακόμα γερή στάλα βροχής χτύπησε το σαλόνι. Το βλέμμα του, γεμάτο τύψεις, ταξίδευε πέρα από το μικρό μας τραπέζι ως τη φωτογραφία της μητέρας του που διακοσμούσε τη βιβλιοθήκη — σαν να έψαχνε καθοδήγηση ακόμα κι εκεί.
«Σου είπα, Μαρία… Η μάνα μου, δύσκολα τα βγάζει πέρα. Η σκεπή της στάζει χρόνια τώρα!» είπε, κι ας γνώριζε πως οι κουβάδες στη δική μας κουζίνα υπενθύμιζαν κάθε λεπτό ότι και το δικό μας σπίτι “έτρεχε” — κυριολεκτικά και μεταφορικά.
Γύρισα απότομα, ακούγοντας τη μικρή μας, τη Δήμητρα, να κλαίει: «Μαμά, βρέχει μέσα!» Ο ήχος από το στάξιμο άρχισε να μοιάζει με τύμπανα πολέμου. Δεν ήξερε τίποτα από καθημερινούς αγώνες και επιλογές, κι όμως ζούσε τις συνέπειες μιας μάχης που δεν επέλεξε ποτέ να πολεμήσει.
Τηλεφώνησα στην πεθερά μου, τη θρυλική κυρία Παρθένα, εκείνο το βράδυ. Θυμάμαι τη φωνή της —όξινη μα γεμάτη προσδοκία— να τρυπάει το ακουστικό: «Εγώ, Μαρία, δεν πρόλαβα να χαρώ το σπίτι που έφτιαξα με κόπο. Ο Γιάννης μου ξέρει τη θυσία που έκανα. Εμείς, πρώτα τους γονείς, να τους φροντίζετε. Εσείς, οι νεότεροι, δεν ξέρετε από πραγματικούς αγώνες…»
Ένιωσα τα γόνατά μου να λυγίζουν. Θυμήθηκα τη μάνα μου να γονατίζει στα χωράφια για να μας μεγαλώσει. Μα ποτέ δεν ζήτησε από τους άντρες μας τίποτα άλλο εκτός από αξιοπρέπεια και αλήθεια!
Ο Γιάννης γύρισε σπίτι αργά, κουρασμένος, με τ’ αμάξι γεμάτο εργαλεία — μα για άλλη μια φορά, κανένα δεν αφορούσε τις ανάγκες του ίδιου του σπιτιού του. Άδειασε ένα σακουλάκι με σκουριασμένα καρφιά πάνω στον πάγκο. «Να πάω αύριο να της τα καρφώσω, μη στάζει άλλο. Δυο μέρες υπόσχομαι θα τελειώσω, Μαρία.»
Η οργή μού ανέβηκε στο πρόσωπο. «Και το δικό μας, Γιάννη; Η Δήμητρα βρέχεται τη νύχτα! Μια εβδομάδα σου ζητάω και όλο υπόσχεσαι. Δεν είμαι δευτερεύουσα επιλογή σε τούτη τη σκεπή!»
Τα βήματά του ήταν βαριά στο χολ. Κοίταξε επίμονα το πάτωμα, σαν να ήθελε να χαθεί στις ρωγμές. «Η μάνα μου μόνη… Κι εγώ τη μεγάλωσα σχεδόν μόνος. Ο πατέρας πάντα ταξίδια…» Ξέσπασε ο πόνος του, φίδι που είχε κουλουριαστεί για χρόνια.
Δύσκολες μέρες ακολούθησαν —φασαρίες, ψίθυροι στο χωριό, η πεθερά να σταματά τη Δήμητρα στον δρόμο για να της χαρίσει γλυκό του κουταλιού μα και μια πικρή κουβέντα: «Τον πατέρα σου να τον προσέχεις, έχει πολλές ευθύνες…»
Έπλεκα τα μαλλιά της μικρής ένα πρωί όταν με σταμάτησε: «Μαμά, γιατί τσακωνόμαστε για το πού πέφτουν οι στάλες;» Δεν ήξερα τι να της απαντήσω. Πόσο δύσκολο είναι να εξηγήσεις σ’ ένα παιδί ότι κάποιες βροχές φέρνουν μόνο διχόνοια;
Στο καφενείο του χωριού, ο Παπαγιάννης, παλιός φίλος του πεθερού, σε φωνή μεταξύ σοβαρού και αστείου γκρίνιαζε: «Ε, Γιάννη, μήπως να φτιάξεις πια το σπίτι σου; Με τόσες βροχές, το κορίτσι σου δε θα βγάλει χειμώνα». Ο Γιάννης κατέβασε το κεφάλι, λες και τον μάλωναν ξανά μικρό παιδί.
Έβλεπα τα σύννεφα να μαζεύονται πάνω μας και μεταφορικά. Αρνηθήκαμε προσκλήσεις, σταματήσαμε να χαιρόμαστε το σπίτι μας. Από παντού, μυρωδιά υγρασίας, λεκέδες στους τοίχους γεμάτους κίτρινες φλέβες. Η Δήμητρα άρχισε να φοβάται τα βράδια, να φωνάζει πως ακούει ταγκαλάκια στις γωνιές. Εγώ, τέτοιες ώρες, άκουγα απλώς τον γάμο μου να τρίζει χειρότερα απ’ τα κεραμίδια.
Τον αγαπούσα τον Γιάννη, μα έπνιγα τη φωνή μου από αξιοπρέπεια. Ώσπου μια μέρα, αφού η βροχή ήταν πιο δυνατή από ποτέ —και το νερό να τρέχει πάνω στα καλώδια—, του έδωσα τελεσίγραφο: «Ή φτιάχνεις το σπίτι μας τώρα, ή παίρνω τη Δήμητρα και φεύγουμε για τη μητέρα μου στη Ραφήνα. Δε θα ρισκάρω το παιδί μου για κανένα καθήκον γιου. Ούτε για τη μάνα σου ούτε για τον κόσμο όλον.»
Το πρόσωπό του άλλαξε. Για πρώτη φορά έβλεπα κι εγώ εκείνη τη θλίψη αλλιώς: φόβο μην μας χάσει, μια ξαφνική αίσθηση ευθύνης να ξυπνά εντός του. Το ίδιο βράδυ άκουσα το πρώτο χτύπημα σφυριού —όχι στης Παρθενάς, αλλά στη δική μας σκεπή. Δούλεψε πυρετωδώς, φίλοι ήρθαν να τον βοηθήσουν. Ο ήχος του σφυριού έγινε ελπίδα.
Η πεθερά ήρθε θυμωμένη: «Γιάννη μου, εγώ σ’ ανάθρεψα!» Η απάντησή του έμοιαζε με μαχαιριά: «Να με αφήσεις να φέρω ειρήνη στο δικό μου σπίτι. Ό,τι έχεις ανάγκη, μάνα, θα το βρούμε μαζί, μα δε θα χάσω τη γυναίκα μου ούτε το παιδί μου για καμιά σκεπή. Δεν είμαι πια παιδί.»
Σιγή απλώθηκε, σαν να ’χε κοπάσει μια καταιγίδα.
Τώρα, η Δήμητρα κοιμάται ήσυχη, η μυρωδιά υγρασίας υποχωρεί λίγο-λίγο. Μεγάλες σκέψεις για μια μικρή οικογένεια χαμένη στις απαιτήσεις δυο σπιτιών. Μέσα στο φως του πρωινού, αναρωτιέμαι: Θέλει αλήθεια τόσες καταιγίδες για να μάθουμε πού ανήκουμε; Εσείς, μέχρι πού θα φτάνατε για να βάλετε όρια στους δικούς σας ανθρώπους;