«Μάνα, ήσουν πάντα εδώ και ταυτόχρονα έλειπες»: Η νύχτα που η κόρη μου μού πέταξε κατάμουτρα όσα φοβόμουν 20 χρόνια
«Μη με κοιτάς έτσι, ρε μάνα. Τώρα θυμήθηκες να με ρωτήσεις αν είμαι καλά;»
Το είπε μέσα από τα δόντια της, κρατώντας το πιάτο με τα γεμιστά που ούτε είχε αγγίξει. Ήμασταν στο τραπέζι της αδελφής μου, στο Περιστέρι, Κυριακή μεσημέρι, με θείες, ξαδέλφια, φωνές, κουτάλια, τηλεόραση ανοιχτή χαμηλά. Και ξαφνικά εγώ δεν άκουγα τίποτα. Μόνο την κόρη μου, τη Δανάη.
Ένιωσα το πρόσωπό μου να καίει. Η αδελφή μου έκανε πως μαζεύει τα πιάτα. Ο γαμπρός μου κοίταζε το τραπεζομάντιλο. Αυτές οι σιωπές σκοτώνουν πιο πολύ κι από φωνές.
«Δανάη, όχι εδώ», της ψιθύρισα.
«Πού εδώ; Μπροστά στους άλλους ντρέπεσαι; Μόνη μου έκλαιγα χρόνια, εκεί δεν ντρεπόσουν.»
Ήθελα να της πω να σταματήσει. Ήθελα να της πω πως δούλευα σαν σκυλί για να μη μας λείψει το ψωμί. Πως όταν ο πατέρας της έφυγε και χάθηκε σαν να άνοιξε η γη, εγώ έμεινα με ένα παιδί τεσσάρων χρονών, ένα νοίκι στα Σεπόλια, και δυο δουλειές. Αλλά το στόμα μου στέγνωσε. Γιατί μέσα μου ήξερα. Αυτό που έλεγε με πονούσε επειδή ήταν αλήθεια.
Τη μεγάλωσα μόνη. Καθαρίστρια το πρωί σε γραφεία στον Κολωνό, ταμείο το απόγευμα σε μίνι μάρκετ κοντά στην Αχαρνών. Άφηνα τη Δανάη στη γειτόνισσα, στη θεία μου, όπου βολευόταν η κατάσταση. Της έλεγα συνέχεια «το κάνω για μας». Και το εννοούσα. Αλλά ένα παιδί δεν μεγαλώνει μόνο με λογαριασμούς πληρωμένους και φαγητό στην κατσαρόλα.
Μεγάλωνε και γινόταν ήσυχη. Πολύ ήσυχη. Αυτό έπρεπε να με είχε τρομάξει.
Στο γυμνάσιο άρχισε να κλείνει την πόρτα του δωματίου της. Δεν μου έλεγε πολλά. Κι εγώ, αντί να καθίσω δίπλα της, να χτυπήσω λίγο πιο απαλά αυτή την πόρτα, έμπαινα μέσα φορτωμένη νεύρα.
«Διάβασες;»
«Ναι.»
«Μη μου απαντάς έτσι.»
«Έτσι πώς;»
Κι από το τίποτα γινόταν καβγάς. Για τα ρούχα, για τις φίλες της, για το κινητό, για το ότι άργησε δέκα λεπτά. Η αλήθεια; Δεν θύμωνα μόνο με εκείνη. Θύμωνα με τη ζωή μου. Με τον εαυτό μου. Με τον πατέρα της που δεν πλήρωσε ούτε μια διατροφή της προκοπής και εμφανιζόταν όποτε τον βόλευε, με ένα δώρο φτηνό και δυο λόγια μεγάλα.
Κι εκείνη, έφηβη, φυσικά τον περίμενε.
Μια φορά, ήταν δεκαέξι, με πήραν από το σχολείο. Είχε λιποθυμήσει. Έτρεξα σαν τρελή. Τη βρήκα χλωμή, με τα μάτια κόκκινα. Ο διευθυντής με πήγε παράμερα και μου είπε χαμηλά πως μάλλον είχε μείνει νηστική όλη μέρα. Γύρισα σπίτι και της φώναξα.
Ναι, της φώναξα.
«Θες να με πεθάνεις; Αυτό θες;»
Κι εκείνη με κοίταξε και είπε κάτι που δεν ξέχασα ποτέ.
«Μαμά, δεν καταλαβαίνεις τίποτα. Ούτε πότε πονάω.»
Αντί να την αγκαλιάσω, της είπα να μην κάνει σαν μικρό παιδί. Το θυμάμαι και ντρέπομαι.
Τα χρόνια πέρασαν έτσι. Σαν να μέναμε στο ίδιο σπίτι αλλά σε διαφορετικούς ορόφους, χωρίς σκάλα ανάμεσα. Στις γιορτές ερχόταν, καθόταν λίγο, βοηθούσε στρωμένα και τυπικά, κι ύστερα κλεινόταν πάλι στον εαυτό της. Εγώ έφτιαχνα κουραμπιέδες, παστίτσιο, τραπέζια ολόκληρα, λες και με το φαγητό θα γέμιζα όσα άφησα άδεια.
Μετά από εκείνο το κυριακάτικο τραπέζι, έφυγε πρώτη φορά χωρίς να με φιλήσει. Το βράδυ δεν άντεξα. Πήγα σπίτι της στον Νέο Κόσμο χωρίς να πάρω τηλέφωνο. Ανέβηκα με τα πόδια γιατί το ασανσέρ πάλι χαλασμένο. Μέχρι τον τρίτο όροφο είχα χάσει την ανάσα μου, όχι μόνο από τις σκάλες.
Μου άνοιξε με μάτια πρησμένα.
«Τι θες;»
«Να μου μιλήσεις. Και να σε ακούσω. Όχι να απαντήσω. Να σε ακούσω.»
Με κοίταξε δύσπιστα. Άφησε την πόρτα μισάνοιχτη και μπήκα.
Το σπίτι μικρό, νοικοκυρεμένο, με μια κούπα άπλυτη στον νεροχύτη και ρούχα στην καρέκλα. Σαν να έβλεπα τη ζωή της από έξω και να συνειδητοποιούσα πόσα δεν ήξερα.
Κάτσαμε στην κουζίνα.
«Πες μου», της είπα.
Στην αρχή γελούσε νευρικά.
«Τώρα; Τώρα θες;»
«Ναι. Τώρα. Έστω και αργά.»
Και τότε έσπασε.
Μου είπε πως όταν γυρνούσα εξαντλημένη, δεν τολμούσε να μου ζητήσει τίποτα. Πως είχε μάθει να μη με βαραίνει. Πως όταν έκλαιγε στο λύκειο για ένα αγόρι, για φίλες που την κορόιδευαν, για κρίσεις άγχους πριν τις πανελλήνιες, εγώ έβλεπα μόνο βαθμούς και υποχρεώσεις.
«Δεν ήθελα τέλεια μάνα», είπε. «Ήθελα να νιώσω ότι με βλέπεις.»
Αυτό με αποτελείωσε.
Της είπα κι εγώ τη δική μου αλήθεια. Πως φοβόμουν κάθε τέλος του μήνα. Πως μετρούσα κέρματα για το ρεύμα. Πως κάποιες νύχτες έκλαιγα στο μπάνιο για να μη με ακούσει. Πως νόμιζα ότι αν λύσω τα πρακτικά, θα σωθούν και τα υπόλοιπα. Τι χαζό… δεν σώθηκαν.
«Νόμιζα ότι αν σε κρατήσω ασφαλή, έκανα το καθήκον μου», της είπα.
«Με κράτησες ζωντανή», μου απάντησε. «Αλλά όχι κοντά σου.»
Σωπάσαμε. Ακούγονταν μηχανάκια απ’ έξω και μια τηλεόραση από διπλανό διαμέρισμα. Αθήνα κανονική. Κόσμος γύρω, κι εμείς δυο γυναίκες σε μια κουζίνα να λέμε επιτέλους την αλήθεια.
Δεν αγκαλιαστήκαμε αμέσως, όπως γίνεται στις ταινίες. Πήρε ώρα. Έκλαψα πρώτη εγώ. Μετά εκείνη. Μετά μου είπε κάτι σχεδόν ψιθυριστά.
«Αν προσπαθήσεις τώρα, θα προσπαθήσω κι εγώ.»
Από τότε δεν έγιναν όλα μαγικά. Μην πω ψέματα. Υπήρξαν πισωγυρίσματα. Παρεξηγήσεις. Μέρες που δεν μιλούσαμε πολύ. Αλλά αρχίσαμε μικρά. Έναν καφέ μαζί στα Πατήσια. Ένα μήνυμα το πρωί. Ένα «σε σκέφτομαι». Μια βόλτα στη λαϊκή. Μου είπε πρώτη φορά για τις κρίσεις άγχους της. Της είπα πρώτη φορά πόσο ένοχη νιώθω όταν θυμάμαι τα παιδικά της χρόνια σαν διαδρομή από στάση σε στάση, πάντα βιαστική.
Πρόσφατα ήρθε σπίτι μου και με βρήκε να καθαρίζω φασολάκια.
«Άσε, θα τα κάνω εγώ», μου είπε.
Την κοίταξα και για πρώτη φορά μετά από χρόνια δεν είδα μόνο το παιδί που πίκρανα. Είδα και τη γυναίκα που έμεινε, που δεν με διέγραψε, που μου έδωσε άλλη μια ευκαιρία ενώ δεν της την είχα δώσει πάντα εγώ.
Δεν μπορώ να αλλάξω όσα έχασα. Μπορώ μόνο να σταματήσω να κρύβομαι πίσω από την κούραση και την ανάγκη.
Πείτε μου, άραγε πόσες μάνες νομίζουμε πως τα δώσαμε όλα, ενώ το παιδί μας ήθελε απλώς να καθίσουμε δίπλα του; Και πόσα παιδιά κουβαλούν σιωπές που κανείς δεν τους έμαθε να λένε;