«Δεν είμαι η νταντά κανενός»: Η μέρα που τσακώθηκα μπροστά σε όλο το σόι και κόντεψα να χάσω τον άντρα μου
«Πάρε τα λίγο, μωρέ, τι θα πάθεις; Δύο ώρες θέλω να κάτσω σαν άνθρωπος.»
Γύρισα και κοίταξα τη Δήμητρα με το πιάτο ακόμα στο χέρι. Η φασολάδα μύριζε από την κουζίνα, τα ξαδέρφια γελούσαν στο μπαλκόνι, τα παιδιά έτρεχαν πάνω κάτω στο σπίτι της θείας Αργυρώς στο Ίλιον, και η δική μου η μικρή είχε γαντζωθεί στο πόδι μου και παραπονιόταν ήδη από την κούραση.
«Δεν μπορώ, Δήμητρα. Η Ειρήνη είναι σε φάση που δεν κάθεται λεπτό. Θέλει συνέχεια από πίσω κάποιον.»
Το είπα ήρεμα. Αλήθεια. Δεν το είπα με ύφος. Αλλά το πρόσωπό της σκλήρυνε αμέσως.
«Α, εσύ μόνο το δικό σου παιδί βλέπεις δηλαδή; Τα δικά μου τι είναι;»
Ένιωσα όλα τα βλέμματα να γυρίζουν πάνω μου. Εκείνη τη στιγμή είναι σαν να κόπηκε ο θόρυβος στο σπίτι. Ακόμα και το κουτάλι της πεθεράς μου χτύπησε στο πιάτο και μετά σιωπή.
«Δεν είπα αυτό», της απάντησα. «Είπα ότι δεν μπορώ να κρατάω και τα τρία, ενώ έχω και την Ειρήνη. Είναι μικρή ακόμα.»
Η Δήμητρα γέλασε νευρικά.
«Ναι, γιατί εμείς τι είμαστε; Υπηρέτριες; Εσύ πάντα έχεις μια δικαιολογία.»
Εκεί τσίτωσα. Γιατί δεν ήταν η πρώτη φορά. Σε κάθε τραπέζι, σε κάθε γιορτή, κάποιος θεωρούσε αυτονόητο ότι εγώ θα σηκωθώ, εγώ θα μαζέψω, εγώ θα κυνηγήσω τα παιδιά, εγώ θα χαμογελάω κιόλας. Επειδή είμαι “ήρεμη”. Επειδή “τα καταφέρνω”. Επειδή δεν λέω εύκολα όχι.
Μέχρι που το είπα.
«Όχι, Δήμητρα. Σήμερα όχι.»
Το πρόσωπό της κοκκίνισε.
«Είσαι εγωίστρια. Μπροστά σε όλη την οικογένεια στο λέω. Εγωίστρια.»
Και τότε ο Κώστας, ο άντρας μου, έκανε αυτό που με πόνεσε πιο πολύ.
Δεν με κοίταξε καν.
«Έλα, Μαρία», είπε σιγανά αλλά αρκετά δυνατά ώστε να ακουστεί. «Δεν χάλασε ο κόσμος να βοηθήσεις λίγο.»
Σαν να μου έριξε κάποιος παγωμένο νερό. Τον κοίταξα και περίμενα, έστω ένα βλέμμα, μια κίνηση που να λέει “σε καταλαβαίνω”. Τίποτα. Μόνο εκείνη η γνωστή έκφραση. Μην κάνεις σκηνή. Κράτα την ησυχία. Να μη χαλάσει το τραπέζι.
«Δεν είναι βοήθεια όταν θεωρείται υποχρέωση», του είπα.
Η πεθερά μου αναστέναξε επιδεικτικά.
«Στις δικές μας εποχές δεν τα κάναμε αυτά. Η οικογένεια βοηθούσε χωρίς δεύτερη κουβέντα.»
Ήθελα να φωνάξω. Να πω πως στις “δικές τους εποχές” υπήρχαν πέντε γυναίκες σε κάθε σπίτι και πάντα κάποια έλιωνε αθόρυβα για να περνάνε οι άλλοι καλά. Αλλά είχα την Ειρήνη που είχε αρχίσει να κλαίει, τον ιδρώτα στην πλάτη μου, και εκείνο το γνώριμο σφίξιμο στο στομάχι όταν καταλαβαίνεις πως πάλι εσύ θα βγεις η κακιά.
Πήρα την κόρη μου αγκαλιά και πήγα στο πίσω δωμάτιο. Άκουγα από έξω ψιθύρους.
«Πάντα υπερβολική.»
«Από τότε που έκανε παιδί, άλλαξε.»
«Ο Κώστας τι τραβάει…»
Ναι, ο Κώστας τι τραβάει. Εγώ όχι βέβαια.
Στον γυρισμό για το σπίτι δεν μιλήσαμε σχεδόν καθόλου. Η Ειρήνη κοιμόταν στο καθισματάκι της και ο Κώστας οδηγούσε σφιγμένος.
«Δεν χρειαζόταν να το κάνεις έτσι», μου είπε τελικά.
«Έτσι πώς; Να πω όχι;»
«Να το πεις πιο όμορφα. Μπροστά σε όλους την έφερες σε δύσκολη θέση.»
Γύρισα και τον κοίταξα. «Εγώ την έφερα;»
Δεν απάντησε. Μόνο ανέβασε λίγο το ραδιόφωνο. Αυτή του η κίνηση… με αποτελείωσε.
Τις επόμενες εβδομάδες το σπίτι μας πάγωσε. Ο Κώστας έγινε απόμακρος. Όχι φωνές, όχι καβγάδες κάθε μέρα. Χειρότερο. Σιωπή. Τυπικές κουβέντες. «Πήρες γάλα;» «Η μικρή κοιμήθηκε;» «Θα αργήσω.»
Η Δήμητρα δεν με πήρε ούτε μία φορά. Ούτε εγώ εκείνη. Στα οικογενειακά γκρουπ απαντούσα με μια καρδούλα και τέλος. Έβλεπα τηλέφωνο από την πεθερά μου και το άφηνα να χτυπάει. Δεν άντεχα άλλο να απολογούμαι επειδή έβαλα ένα όριο.
Ένα απόγευμα, σχεδόν έναν μήνα μετά, μου έστειλε μήνυμα η Δήμητρα.
«Να βρεθούμε για καφέ; Μόνες μας.»
Πήγα με κόμπο στο λαιμό. Στο Περιστέρι, σε μια καφετέρια χωμένη σε στενό, καθίσαμε απέναντι σαν ξένες. Τα πρώτα πέντε λεπτά ήταν άβολα, από αυτά που ακούς το κουταλάκι να χτυπάει στο φλιτζάνι και σου σπάει τα νεύρα.
Μετά με κοίταξε και μου είπε κάτι που δεν περίμενα.
«Δεν σου μίλησα σωστά. Ξέσπασα πάνω σου.»
Έμεινα να την κοιτάω.
Χαμήλωσε τα μάτια της. «Είχα σκάσει εκείνη τη μέρα. Από το πρωί έτρεχα. Τα παιδιά, το φαγητό, η μάνα μου να μου λέει να είμαι χαμογελαστή, ο άντρας μου άφαντος όπως πάντα στις δουλειές των παιδιών… και ήθελα μισή ώρα να κάτσω. Μισή ώρα. Και όταν μου είπες όχι, ένιωσα ότι κατέρρευσα.»
Δεν μου ζήτησε δικαιολογία. Μου είπε την αλήθεια της. Και τότε, χωρίς να το καταλάβω, μαλάκωσα.
«Κι εγώ πνίγηκα», της είπα. «Γιατί όλοι περιμένουν από εμάς να είμαστε οι καλές νύφες, οι βολικές μάνες, οι ήσυχες γυναίκες. Να μη δυσανασχετούμε ποτέ. Να βοηθάμε πάντα. Και αν πούμε ένα όχι, γινόμαστε τέρατα.»
Σήκωσε το βλέμμα της και για πρώτη φορά ένιωσα ότι μιλάω με άνθρωπο, όχι με “την αδερφή του άντρα μου”.
«Ναι», είπε. «Και ξέρεις τι είναι το χειρότερο; Ότι κι εμείς το κάνουμε η μία στην άλλη.»
Εκεί πονέσαμε και οι δύο.
Μιλήσαμε δύο ώρες. Για τις πεθερές που μετράνε τα πάντα. Για τους άντρες που θέλουν ειρήνη, αρκεί να την πληρώνουμε εμείς. Για την κούραση που γίνεται νεύρο. Για το πόσο δύσκολο είναι να λες “δεν μπορώ” χωρίς ενοχές.
Όταν φύγαμε, με αγκάλιασε πρώτη.
Ο Κώστας άλλαξε μετά από αυτό, όχι αμέσως, αλλά λίγο λίγο. Νομίζω κατάλαβε ότι δεν με πλήγωσε ο καβγάς με τη Δήμητρα τόσο, όσο το ότι με άφησε μόνη μου. Του το είπα μια νύχτα, ήσυχα, και δεν βρήκε εύκολη απάντηση. Μόνο «έχεις δίκιο».
Καμιά φορά η οικογένεια δεν διαλύεται από έναν καβγά. Διαλύεται από όλα εκείνα που καταπίνεις για να μην ενοχλήσεις κανέναν.
Κι εγώ είχα καταπιεί πάρα πολλά.
Τελικά, πόσες γυναίκες ζούμε έτσι μέσα στα σόγια, παριστάνοντας τις βολικές μέχρι να σκάσουμε; Και όταν λέμε ένα απλό «όχι», γιατί πρέπει πάντα να απολογούμαστε;