«Τους άνοιξα το μικρό μου σπίτι στην Αθήνα για να σωθεί η εγγονή μου από τους καβγάδες — και στο τέλος ένιωσα ξένη μέσα στο ίδιο μου το σαλόνι»
«Μαμά, δεν γίνεται άλλο, θα τρελαθούμε εδώ μέσα!» μου φώναξε ο Στέλιος στο τηλέφωνο, και πίσω από τη φωνή του άκουσα ένα παιδί να κλαίει και μια γυναίκα να λέει «πάλι τα ίδια, πάλι μπροστά στο παιδί». Πάγωσα. Ήταν βράδυ, είχα μόλις βάλει να ζεστάνω φασολάδα, και για μια στιγμή κρατήθηκα από τον πάγκο της κουζίνας γιατί ένιωσα τα πόδια μου να κόβονται.
«Ηρέμησε και πες μου. Η Νάντια είναι καλά; Η μικρή;»
Δεν μου απάντησε αμέσως. Μόνο ανάσες. Βαριές. Εκείνες οι ανάσες του ανθρώπου που έχει στριμωχτεί στη ζωή του και δεν βλέπει πόρτα.
Ο γιος μου, η νύφη μου και η εγγονή μου έμεναν με τους γονείς της Νάντιας, στο Περιστέρι. Δύο δωμάτια, πέντε άνθρωποι, ένας μόνιμος εκνευρισμός, κουβέντες με καρφιά από το πρωί ως το βράδυ. Ο πεθερός της είχε μείνει χωρίς δουλειά μήνες. Η πεθερά της γκρίνιαζε για τα πάντα. Για το ρεύμα, για τα ψώνια, για το ποιος έφαγε το τελευταίο γιαούρτι. Και μέσα σε όλα αυτά, η μικρή Μαρίνα, έξι χρονών, να κάνει τα μαθήματά της πάνω σε τραπέζι κουζίνας ενώ γύρω της έσκαγαν φωνές σαν πιάτα.
Την είχα δει με τα μάτια μου μια Κυριακή.
Ο Στέλιος είπε μόνο «άστο τώρα» και η Νάντια γύρισε και του φώναξε «να το πεις, να τα μάθει όλα, δεν ντρέπομαι εγώ». Ο πατέρας της χτύπησε το χέρι στο τραπέζι. Η Μαρίνα πετάχτηκε και χώθηκε πίσω από την καρέκλα μου. Μικρό κορμάκι, παγωμένα χεράκια. Έσκυψα και της είπα «μη φοβάσαι, αγάπη μου». Και εκείνη ψιθύρισε στο αυτί μου: «Γιαγιά, στο σπίτι σας έχει ησυχία;»
Εκεί με αποτελείωσε.
Τους είπα να έρθουν σε μένα. Έμενα μόνη μου, σε ένα μικρό διαμέρισμα στα Πατήσια. Δύο δωμάτια όλα κι όλα, ένα στενό μπαλκονάκι, μια κουζίνα που αν ανοίξεις τον φούρνο δεν χωράς να περάσεις. Δεν ήταν λύση μεγάλη. Ήταν όμως μια στέγη χωρίς φωνές. Είπα μέσα μου, λίγους μήνες θα είναι, να σηκωθούν λίγο στα πόδια τους.
Στην αρχή ένιωθα και ανακούφιση. Η Μαρίνα κοιμόταν ήσυχη. Το βράδυ δεν πεταγόταν πια από τους καβγάδες. Ο Στέλιος βρήκε κάτι μεροκάματα σε μια αποθήκη στον Ρέντη. Η Νάντια έπιασε μερικές ώρες σε ένα κομμωτήριο. Μαγείρευα για όλους. Μάζευα τη μικρή από το σχολείο. Της έβαζα γάλα, της έπλεκα τα μαλλιά. Ένιωθα πως κάτι καλό έκανα. Πως τους έσωζα λίγο.
Μετά άρχισαν τα μικρά.
Τα μικρά που γίνονται βουνό.
Το πρωί ήθελα να πιω έναν καφέ με την ησυχία μου, και έβρισκα την κουζίνα πιασμένη, ψίχουλα παντού, τσάντες πάνω στις καρέκλες. Το μεσημέρι ήθελα να ξαπλώσω μισή ώρα, αλλά η Νάντια μιλούσε στο τηλέφωνο στο διπλανό δωμάτιο και γελούσε δυνατά ή έκλαιγε με τη μάνα της. Το βράδυ εγώ κοιμόμουν στο σαλόνι, στον καναπέ που άνοιγε και έκλεινε κάθε μέρα, γιατί το δωμάτιό μου το έδωσα στο παιδί για να έχει ησυχία.
Δεν παραπονιόμουν. Ντρεπόμουν κιόλας.
Έλεγα, μάνα είσαι, γιαγιά είσαι, θα κάνεις πίσω.
Μόνο που άρχισα να μη νιώθω πια σπίτι μου το σπίτι μου. Τα ντουλάπια μου είχαν γεμίσει ξένα πράγματα. Η πολυθρόνα μου ήταν μόνιμα πιασμένη με ρούχα. Το μπάνιο δεν ήταν ποτέ άδειο. Μέχρι και το μικρό εικονισματάκι που είχα στην κουζίνα το βρήκα μια μέρα μετακινημένο για να μπει ένα βάζο με πινέλα μακιγιάζ. Μικρό, θα πεις. Ναι. Αλλά κάτι έσπασε μέσα μου.
Μια Κυριακή τους είπα ήρεμα:
«Παιδιά, πρέπει να βάλουμε λίγο πρόγραμμα. Δεν αντέχω έτσι, είμαστε πολλοί σε λίγο χώρο.»
Ο Στέλιος κατέβασε τα μάτια. Η Νάντια όμως σφίχτηκε αμέσως.
«Δηλαδή; Σου πέφτουμε βάρος;»
«Δεν είπα αυτό.»
«Ε, αυτό λες.»
Ένιωσα το πρόσωπό μου να καίει.
«Λέω ότι είμαι 68 χρονών και δεν έχω ούτε μια ώρα μόνη μου. Ούτε έναν καφέ. Ούτε έναν ύπνο. Δεν γίνεται να τα καταπίνω όλα.»
Ο Στέλιος τότε πετάχτηκε.
«Και τι θες να κάνουμε, ρε μάνα; Να πάμε πού; Στον δρόμο;»
Αυτό το “ρε μάνα” με χτύπησε πιο πολύ κι από τη φωνή του. Σαν να μην ήμουν η μάνα του εκείνη τη στιγμή. Σαν να ήμουν ο τοίχος που βρήκε μπροστά του.
Η Μαρίνα στεκόταν στην πόρτα του δωματίου και μας κοίταζε. Πάλι το ίδιο βλέμμα. Ο φόβος. Πάλι μέσα στο δικό μου σπίτι.
Εκεί σώπασα. Γιατί ό,τι κι αν έλεγα, θα το πλήρωνε το παιδί.
Το ίδιο βράδυ, όταν όλοι κοιμήθηκαν, κάθισα στο μπαλκόνι με μια ζακέτα στους ώμους. Άκουγα μηχανάκια από κάτω, μια τηλεόραση από την απέναντι πολυκατοικία, κι εγώ έκλαιγα σιωπηλά για να μην με ακούσουν. Δεν έκλαιγα γιατί τους είχα βοηθήσει. Γι’ αυτό ποτέ. Έκλαιγα γιατί κατάλαβα πως αν δεν βάλεις όρια, η αγάπη σου γίνεται κάτι που οι άλλοι το θεωρούν δεδομένο. Και τότε αρχίζεις να σβήνεις λίγο λίγο, χωρίς φασαρία.
Την επόμενη μέρα μίλησα ξανά, πιο καθαρά. Τους είπα πως θα μείνουν, αλλά με κανόνες, με ημερομηνία, με συμμετοχή στους λογαριασμούς μόλις μπορέσουν, με σεβασμό στον χώρο. Η Νάντια δεν μίλησε. Ο Στέλιος έγνεψε μόνο. Δεν ξέρω αν με κατάλαβαν ή αν απλώς δεν είχαν άλλη λύση.
Αυτό που ξέρω είναι πως αγαπάω το παιδί μου και την εγγονή μου πιο πολύ απ’ όσο αντέχω καμιά φορά. Αλλά άραγε μια μάνα πρέπει να τα δίνει όλα, μέχρι να μη μείνει τίποτα δικό της;
Και αν βάλεις όρια στα παιδιά σου, είσαι σκληρή… ή απλώς άνθρωπος;